VERGİ İNCELEMESİNDE YENİ BİR DÜZENE DOĞRU
Ülkemizde çok uzunca bir süredir hep kayıt dışı ekonominin yaygınlığından, yarattığı haksız rekabetle ekonomik dengeleri bozucu etkilerinden şikayet edile gelmiştir. Ancak alınan birçok tedbirlere rağmen, kayıt dışı ekonominin azaltılması, vergi kayıp ve kaçağının önlenmesi için yapılmakta olan vergi denetim ve incelemelerinde; toplam faal vergi mükellefleri sayısına nazaran % 2-3 oranının üzerine bir türlü çıkılamamıştır.
Hali hazırda vergi incelemeleri; vergi incelemesine yetkili olan maliye müfettişleri, hesap uzmanları, gelirler kontrolörleri ile bunların yardımcıları ve taşrada ise, vergi denetmenleri ve bunların yardımcıları vasıtasıyla sürdürülmektedir. Toplam sayıları 5000’ i geçmeyen bu denetim elemanları ile elde edilebilen denetim oranı da maalesef % 3’ leri geçememektedir.
Diğer yandan, sağlıklı bir merkezi ya da mahalli vergi denetim planları da bugüne kadar oluşturulamadığından hakkaniyete uygun ve adaletli-objektif vergi incelemeleri yapıldığını söyleyebilmek çok güçtür. Özellikle, belli büyüklüğün üzerindeki vergi mükelleflerinin farklı denetim elemanları tarafından aynı dönem-aynı konuların tekrar tekrar incelenebiliyor olması adeta vergi denetim terörüne neden olmaktadır. Oysa olması gereken, mükellef kitlesinin belli objektif kriterlere göre sınıflandırılarak, bir disiplin ve düzen içinde incelenmesinin mümkün olabilmesidir. Ancak böylece, kayıt dışı ekonominin alanı daraltılıp, hakkaniyete uygun bir ekonomik ortam yaratılmış olur.
İşte bu ihtiyaçtan hareketle; TBMM’ nce kabul edilerek yasalaşan 6009 sayılı Yasa ile vergi incelemesi usul ve esaslarında önemli değişiklikler yapılmıştır.
Söz konusu kanun değişikliği ile bundan böyle vergi denetim ve incelemelerinde yeni bir dönemin kapıları açılmıştır. 01.01.2011’ de yürürlüğe girecek başlıca yeni düzenlemeler şöyledir:
1- Vergi incelemeleri, tam veya sınırlı incelemeler şeklinde yapılacaktır. Tam inceleme, vergi mükellefinin takvim yılı veya hesap döneminin tüm faaliyetlerini kapsayan bir inceleme türüdür. Sınırlı inceleme ise; incelenen mükellef nezdinde belli bir konuyla sınırlı olan incelemeleri işaret etmektedir.
2- Vergi incelenmesine başlandığı hususu bir tutanağa bağlanacak ve tutanağın bir örneği nezdinde inceleme yapılana verilecektir. Aynı zamanda bu tutanağın bir örneği vergi inceleme elemanının bağlı olduğu birime bir diğeri ise ilgili vergi dairesine gönderilecektir.
3- Vergi İnceleme ve Denetim Koordinasyon Kurulu kurulması öngörülmektedir. Maliye Bakanı’ nın (tevkil etmesi halinde Müsteşar) başkanlığında, Maliye Teftiş Kurulu Başkanı, Hesap Uzmanları Kurulu Başkanı, Gelir İdaresi Başkanlığı Denetim ve Uyum Yönetimi Daire Başkanlığının bağlı olduğu Gelir İdaresi Başkan Yardımcısı ve Gelirler Kontrolörleri Daire Başkanından oluşmaktadır.
Bu Kurulun başlıca görevi; vergi inceleme ve denetimleri ile raporlamaya ilişkin standartları belirlemek, ilke, yöntem ve teknikleri geliştirmek, inceleme ve denetim rehberleri hazırlamak, vergi inceleme birimleri arasında koordinasyonu, bilgi akışını ve uygulama birliğini sağlamak, Maliye Bakanlığının vergi inceleme ve denetim birimlerinin uygulayacağı yıllık vergi inceleme ve denetim planını hazırlamak ve uygulamayı izlemek olarak belirlenmiştir.
Vergi İnceleme ve Denetim Koordinasyon Kurulu, yıllık vergi inceleme ve denetim planı uygulama sonuçlarını ertesi yılın Nisan ayı sonuna kadar kamuoyuna duyuracaktır.
4- Vergi incelemesine tabi tutulacak mükellefler, yapılacak sektörel risk analizlerine dayalı olarak seçilecektir.
5- Vergi inceleme raporları, ilgili vergi inceleme birimlerinde oluşturulacak rapor okuma birimlerinde mutlaka okunarak uygulamaya konulacaktır. Belli büyüklüğü aşan vergi inceleme raporlarının, Ankara da merkezi rapor okuma komisyonlarında okunduktan sonra uygulamaya girmesi öngörülmektedir.
6- Vergi incelemeleri, tam veya sınırlı incelemeler için kabul edilen bir yıl ve altı aylık sürelerde bitirilecektir.
7- Düzenlenen raporların; kanun, kararname, tüzük, yönetmelik, genel tebliğ ve sirkülere uygun olması sağlanacaktır.
8- Vergi incelemelerinde, rapor düzenleme aşamasına kadar tüm süreçlerde, gelir uzmanları vergi inceleme elemanlarının refakatlerinde tam yetkili olarak görevlendirilebilecektir.
