Vadeli İşlemler (Futures, Türev Ürünler)

<p style="text-align: center;">  <font face="Arial"><font size="2"><font face="Arial"><font size="2"><b>VADELİ İŞLEMLER (FUTURES, TÜREV ÜRÜNLER)</b></font></font></font></font></p>

<p align="JUSTIFY"> </p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"><b>A- Genel Açıklama: </b></font></font></p>

<p align="JUSTIFY"> </p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Günümüzde işletmelerin en büyük sorunu pazarlama, satış ve tahsilatın yanı sıra faiz dalgalanmaları, kur ve fiyat artışı riskinden arındırılmış finansman teminidir. Piyasalarda döviz kuru, faiz ve fiyatlarda meydana gelen dalgalanmalar başta işletmeler olmak üzere, tüm ekonomik birimlerin geleceğe yönelik alacakları kararlarda kur, faiz ve fiyat risklerini de hesaba katmalarını gerekli kılmıştır. Bu amaçla, risk yönetiminde yeni finansal ürünlere olan talep artmıştır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Bu talep sonucunda, geliştirilen futures, swap ve opsiyon gibi yeni türev ürünler yanında, bunlardan daha eski olan forward sözleşmeler (kontratlar) de söz konusu risklerin yönetiminde yoğun biçimde kullanılmaktadır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Vadeli işlemler kavramı, futures, swap, forward ve opiyon işlemlerinin tamamını kapsamaktadır. Bu işlemlere bazen türev işlemler veya türev ürünler de denilmektedir. Vadeli işlemlerin ortak özelliği, ilerdeki bir tarihte teslimatı yapılmak üzere, herhangi bir malın veya finansal aracın bugünden alım satımının yapılmasıdır. Futures ve opsiyon işlemleri organize borsalarda yapılır. Fiyat, miktar ve vadeler standarttır. Forward ise, organize borsalar dışında yapıldığı için fiyat, miktar ve vade unsurları tarafların anlaşmasıyla belirlenir, yani standart değildir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Vadeli işlem piyasasında alım satımı yapılan kıymetler vadeli işlem sözleşmeleridir. Vadeli işlem sözleşmeleri, Devlet veya şirketler tarafından çıkarılan tahvil ve hisse senedi gibi değildir. Bu sözleşmeler, önceden belirlenen bir vadede ve standart büyüklükte olan ve üzerine yazılan mal veya kıymetin teslimini içeren türev enstrümanlarıdır. Bu nedenle, vadeli işlem piyasaları türev piyasalar olarak da adlandırılır.</font></font></p>

<p align="JUSTIFY"> </p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Vadeli işlem sözleşmeleri, belli bir vade, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte ekonomik ve finansal göstergeyi, sermaye piyasası aracını, malı, kıymetli madeni veya dövizi alma ya da satma yükümlülüğü veren sözleşmeler olarak tanımlanmaktadır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Forward dışındaki sözleşmelerde alım satıma konu olan finansal ürünün miktarı, teslim yeri ve tarihi, borsa tarafından belirlenerek belli standartlarda alıcı ve satıcıya sunulur. İşlemleri şirketlerin kendileri veya borsada işlem yapmaya yetkisi olan &ldquo;Broker&rdquo; lar yapar. Vadeli işlem piyasalarının geleceğe yönelik fiyat oluşumu ve risk transferi olmak üzere iki temel fonksiyonu vardır. İşlemlerin borsada yapılması çok sayıda alıcı ve satıcının bir araya gelmesiyle ürünün fiyatının gerçekçi biçimde oluşmasını sağlar.</font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Vadeli işlem piyasaları, içinde belli malların ve finansal ürünlerin üzerine hazırlanmış standart vadeli kontratlarının alınıp satıldığı piyasalardır. Sözleşmenin satın alınması o mal veya finansal ürüne sahip olunması demek değildir. Bu sözleşmeler ile belli miktardaki mal veya finansal ürünün gelecekteki belli bir vadede o vadenin spot fiyatı üzerinden alınacağı taahhüt edilir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Vadeli işlemler ve piyasalar ekonomik faaliyetlerin tüm alanlarında ortaya çıkabilecek döviz kuru ve faiz oranı gibi ekonomik risklere karşı firmaların pozisyon almasını sağlayan araç ve piyasalardır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Vadeli işlemler ilk kez 18&rsquo;nci yüzyılda Japonya ve Hollanda da,19&rsquo;ncu yüzyılda ABD&rsquo;de kullanılmaya başlanmıştır. Ülkemizde ise, 1990&rsquo;lı yıllarda İzmir Ticaret Borsası&rsquo;nda uygulanmaya başlanmıştır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Vadeli işlem piyasalarında bir kısım emtea varlığı ve finansal ürünler üzerine vadeli işlem sözleşmesi geliştirilmiştir. (Türev) Amaç, daha önce de değindiğimiz gibi, dövizdeki kur farkı, fiyat artışı ve borçlanmalarda faiz riskinden korunmak ve ileriye dönük finansman planlamasını sağlıklı biçimde yapabilmektir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"><b>B- Türev Ürünler: </b></font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"><b>1- Forward Sözleşmeleri: </b></font></font></p>

<p align="JUSTIFY"> </p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Forward sözleşmesi, taraflardan birinin sözleşmeye konu olan finansal varlığı sözleşmede belirlenen fiyat üzerinden gelecekte belirli bir tarihte satın almasını, karşı tarafın da sözleşmeye konu finansal varlığı satmasını şart koşan bir sözleşme türüdür. Gelecekteki tarih işlemin gerçekleştirileceği tarih, fiyat ise, işlemin yapılacağı vade tarihinde forward sözleşmesindeki sözleşme fiyatıdır. Forward işleminde taraflardan biri nihai alıcı olup, işlevi sözleşmede belirlenen fiyattan mal veya menkul kıymeti satın alıp ödemeyi yapmaktır. Diğer taraf ise, nihai satıcı olup, fonksiyonu belirlenen fiyattan sözleşmedeki menkul kıymet veya malı satmaktır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Forward sözleşmeleri tanımı itibariyle menkul kıymet değil, daha uygun olarak gelecekteki bir işlem için düzenlenmiş, iki taraf arasında yapılan ticaret anlaşması olarak görülmektedir. Daha önce değindiğimiz gibi, forward sözleşmeleri organize olmuş piyasalarda (Borsa) alınıp satılmaktan ziyade, iki özel taraf arasındaki anlaşmalar aracılığı ile yapılmaktadır. Söz konusu taraflardan biri genellikle bankadır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Forward işlemi esas itibariyle bir taahhüt niteliğinde olduğundan ve gelirin elde edilmesi sözleşmenin sonuçlandırılması ile gerçekleştiğinden, vadeye kadar dönem içinde yapılan değerlemeler kurum kazancına dahil edilmez. Kurum kazancına dahil edilecek kar veya zarar sözleşmede yazılı olan vade sonunda tespit edilir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Forward sözleşmesi sözleşmede yazılı tarihten önce bozulursa, bozulma tarihi itibariyle kar veya zarar tespit edilir.</font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Forward sözleşmesi teslimat (mal) ile sonuçlanırsa yapılan işlem bir varlığın alım-satım işleminden farklı olmadığından, alınan veya satılan varlıklar vade sonunda sözleşmede yazılı birim değer üzerinden kayıtlara alınır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> <br />
<br />
<font face="Arial"><font face="Arial"><b>2- Futures İşlemleri: </b></font></font></font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Fature sözleşmeleri, forward sözleşmelerine benzer. Farklılığı, bu sözleşmeler istenildiği zaman alınıp satılabilir, anlaşma koşulları belli standartlara bağlıdır. Future sözleşmeler sadece organize borsalarda işlem görür, teslim temel amaç değildir. Sözleşmenin konusuna tarım, madencilik, sanayi ürünleri, altın, menkul kıymet, döviz ve faiz gibi mali ürünler girebilir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Fature sözleşmelerde sözleşme konusu malın teslim tarihi, teslim yöntemi, future sözleşmesine ilişkin meydana gelebilecek minimum ve maksimum fiyat değişmeleri önceden belirlenmek zorundadır. Future ticaretine konu olacak mallar bir standarda bağlandığı için, piyasadaki herkes neyin satışa konu edildiğini, neyin alındığını çok iyi bilmektedir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Diğer türev ürünlerde olduğu gibi, future piyasaların da iki türlü işleyişi vardır. Biri, gelecekteki fiyatların doğru bir şekilde tahmini diğeri, nakit piyasaya karşı bir alternatif (hedging) oluşturmasıdır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Fature piyasasında sözleşmeler dört temel gruba ayrılmaktadır. Sözleşme konusu olan mal fiziksel bir mal, yabancı para (döviz), faiz getirisi olan sermaye veya bir borsa endeksi (genellikle bir hisse senedi endeksi) olabilmektedir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Sözeleşme teslimle kapatılırsa, malın alış fiyatı ile satış tarihinde öngörülen fiyat arasındaki farka göre kar-zarar hesaplanır. Aynı açıklama, sözleşmenin nakdi uzlaşma ile sonlandırılmasında da geçerlidir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"><b>3- Opsiyon Sözleşmeleri: </b></font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Opsiyon sözleşmesi, bir ürünün belli miktarını gelecekteki belirli bir tarihte veya bu tarihe kadar belli fiyattan alma ya da satma hakkını içeren bir anlaşmadır. Opsiyonu satan taraf, karşı taraf talep ettiğinde sözleşmeye konu olan ürünü teslim etme yükümlülüğünü üstlenir. Ancak, bu yükümlülüğün doğması için opsiyon hakkının vade tarihine kadar kullanılması şarttır. Opsiyon alıcısının maksimum zararı en olumsuz koşullarda ödediği prim ile sınırlıdır. Prim, fiyat garantisi verilmesi ile ilgilidir. Opsiyon kontratları emtia, döviz, faiz, hisse senedi, borsa endeksi ve altın üzerinden düzenlenebilir. Alım ve satım olmak üzere, iki ana türü vardır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">a) Opsiyon Primi: </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"> </p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Opsiyon sözleşmelerinde, satın alma veya satma hakkını alan tarafın bu hakkı satan tarafa yaptığı ödeme opsiyon primidir.</font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Opsiyon primi, kurumlar vergisi mükellefleri açısından tahakkuk esası gereği, opsiyon sözleşmesinde belirtilen hakkı satan tarafça opsiyon hakkının satışı karşılığında alınan bedel olarak sözleşmenin düzenlediği tarihte kesinleştiğinden, bu tarih itibarıyla, gelir olarak dikkate alınacaktır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Diğer taraftan, bu hakkı satın alan tarafça söz konusu opsiyon primi sözleşmeden doğan kazancın hesabında gider olarak dikkate alınacağından, sözleşmeden elde edilen kazancın kesinleştiği tarih olan opsiyon hakkının kullanıldığı veya sözleşmenin sona erdiği tarih itibarıyla gider olarak dikkate alınacaktır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">b) Opsiyon Sözleşmesi: </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"> </p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Borsa dışında gerçekleştirilen opsiyon sözleşmelerinden doğan işlemlerde elde etme, opsiyon sözleşmesinde belirtilen hakkın kullanılması ile birlikte gerçekleştiğinden opsiyonun kullanıldığı tarihe kadar olan dönem içinde yapılan değerlendirmelerin (reeskont işlemlerinin) kurum kazancı ile ilişkilendirilmemesi gerekmektedir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Opsiyon sözleşmesinin teslimat olmaksızın nakdi uzlaşma ile sonlandırılması durumunda, nakdi uzlaşma sonucunda elde edilen kar veya zararın kurum kazancına dahil edilmesi gerekecektir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Öte yandan, opsiyon sözleşmesinin teslimat ile sonuçlanması halinde, yapılan işlem esas itibariyle bir varlığın satışı işleminden farklı olmayacağından, sözleşmenin vade tarihi itibariyle alınan veya satılan varlıkların sözleşmedeki opsiyon kuru ile kayıtlara intikal ettirilmesi gerekmektedir.</font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Opsiyon sözleşmesi ile elde edilen sözleşmeye konu varlığın alım veya satım hakkının kullanılması durumunda; </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">-Alım opsiyonunda, sözleşme uyarınca alım hakkını alan tarafça sözleşmeye konu varlık için ödenen tutar sözleşmeye konu varlığın maliyet bedelini; alım hakkını satan tarafça sözleşmeye konu varlık için tahsil edilen tutar ise sözleşmeye konu varlığın satış bedelini oluşturacaktır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">-Satım opsiyonunda, sözleşme uyarınca satım hakkı alan tarafça sözleşmeye konu varlık için tahsil edilen tutar sözleşmeye konu varlığın satış bedelini; satım hakkını satan tarafça sözleşmeye konu varlık için ödenen tutar ise sözleşmeye konu varlığın maliyet bedelini oluşturacaktır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Opsiyon sözleşmesinin verdiği hakkın kullanılmaması durumunda ise sözleşmeye istinaden herhangi bir kar veya zararın doğması söz konusu olmayacaktır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">c) Vadeli İşlem Opsiyon Borsası İşlemleri: </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"> </p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Vergi Usul Kanununun 289 uncu maddesinde, &ldquo;Bu bölümde yazılı olmayan veyahut yazılı olup da kendi ölçüleriyle değerlenmesine imkan bulunmayan iktisadi kıymetlerden bina ve arazi vergi değerleriyle, diğerleri, varsa borsa rayici, yoksa mukayyet değerleri, o da yoksa emsal bedeliyle değerlenir.&rdquo; Hükmü yer almaktadır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"> </p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Buna göre; </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">- Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasında gerçekleştirilen vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri, Vergi Usul Kanununun 289 uncu maddesi uyarınca borsa rayici ile değerleneceğinden, anılan sözleşmelerin değerleme günü itibarıyla borsada oluşan uzlaşma fiyatına (borsa rayici) göre oluşan farkın, kurum kazancı ile ilişkilendirilmesi gerekecektir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">- Sözleşmenin ters pozisyonla kapatılması halinde, gerçekleşen kar veya zarar kurum kazancına dahil edilecektir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">- Sözleşmenin vadesinde nakit uzlaşma sonucu elde edilen kar veya zarar, kurum kazancına dahil edilecektir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">- Sözleşmenin teslimat ile sonuçlanması halinde, yapılan işlem esas itibarıyla bir varlığın alım-satım işleminden farklı olmayacağından, sözleşmenin vade tarihi itibarıyla alınan veya satılan varlıkların değerinin, sözleşmede belirtilen birim değer üzerinden kayıtlara intikal ettirilmesi gerekmektedir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">- Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasında işlem yapan müşterilerin teminat hesaplarında bulunan nakdi teminatların TAKASBANK tarafından nemalandırılması sonucu elde edilen gelirler de genel hükümler çerçevesinde kurum kazancına dahil edilecektir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasında gerçekleştirilen vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinden elde edilen gelirler Gelir Vergisi Kanununun geçici 67 inci maddesinin (1) numaralı fıkrası kapsamında vergi kesintisine tabi olup bu gelirler üzerinden Kurumlar Vergisi Kanununun 30 uncu maddesi uyarınca vergi kesintisi yapılmayacağı gibi dar mükellef kurumlar tarafından bu işlemler nedeniyle elde edilen gelirlerin özel beyanname ile beyan edilmesi söz konusu olmayacaktır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">d) Swap İşlemleri: </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"> </p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Swap, iki tarafın belirli bir zaman dilimi içinde farklı faiz ödemelerini ve/veya farklı para birimlerini karşılıklı olarak değerlendirdikleri bir takas sözleşmesidir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">a) Para Swapı: </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"> </p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Para swapı işlemi, tarafların önceden anlaştıkları oran ve koşullarda belirli miktarlardaki para birimlerini değiştirmek suretiyle gerçekleştirdikleri bir işlemdir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Para swapı işleminde elde etme, sözleşmenin vadesinde gerçekleştiğinden, vadeye kadar dönem içinde yapılan değerlemelerin (reeskont işlemlerinin işlemlerinin) kazancı ile ilişkilendirilmemesi ve kurum kazancına dahil edilecek kar veya zararın vade sonunda tespit edilmesi gerekmektedir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"> </p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Swap sözleşmesine konu döviz değişimi nedeniyle bilançonun aktifine kaydedilen dövizlerin genel hükümler çerçevesinde değerlemeye tabi tutulması gerekir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Ayrıca, swap sözleşmesi çerçevesinde değişime konu para birimlerinin sözleşme tarihi itibarıyla tesliminde işlem tarihindeki birim değer üzerinden, sözleşmenin vade tarihi itibarıyla tesliminde sözleşmede belirtilen birim değer üzerinden kayıtlara intikal ettirilmesi gerekmektedir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Sözleşmenin vadeden önce bozulması halinde ise para swap işleminden doğan kar veya zararın sözleşmenin bozulma tarihinde kurum kazancına dahil edilmesi gerekecektir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">b) Faiz Swapı: </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"> </p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Faiz swapı, gösterge bir anapara üzerinden farklı faiz oranı esaslarına göre hesaplanacak faizlerin iki taraf arasında anlaşılan vadelerde değişimini öngören bir sözleşme çeşidi olup, aynı para biriminden olan borçların sadece faiz ödemelerinin yapısı değişmekte, anapara tutarı değişimi gerçekleşmemektedir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Faiz swapı işleminde elde, etme sözleşmede yer alan faiz oranları dikkate alınarak hesaplanan faiz değişimlerinin yapıldığı dönemler itibarıyla gerçekleştiğinden, bu dönemlerin sonuna kadar ilgili dönem içinde yapılan değerlemelerin (reeskont işlemlerinin) kurumlar vergisi matrahının tespitinde indirim veya ilave kalem olarak düzeltilmesi gerekecektir. Dolayısıyla, faiz swapı sözleşmesine istinaden sözleşmenin taraflarınca ödenen veya tahsil edilen faizler, sözleşmenin vadesi beklenmeksizin faiz tahakkukunun yapıldığı dönemler itibarıyla taraflarca kurum kazançlarının tespitinde gelir veya gider olarak dikkate alınacaktır. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Faiz swapında faiz değişimlerinin çakışması durumunda, söz konusu faiz değişim tarihlerinde elde edilen faiz geliri ile ödenen faiz giderlerinin karşılaştırılması sonucunda oluşacak net kar veya zararın bu tarihler itibarıyla kurum kazancının tespitinde dikkate alınması gerekecektir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">İşlem tarihindeki kur, işleme taraf olan banka tarafından kullanılan işlem anındaki kuru, böyle bir kurun bulunmaması halinde ise Merkez Bankası döviz alış kurunu ifade etmektedir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Faiz swapında faiz değişimlerinin bir kısmının çakışmaması halinde ise çakışmayan faiz değişim tarihlerinde elde edilen faiz geliri veya ödenen faiz giderlerinin, değişim tarihi itibarıyla yapılacak faiz geliri reeskontu ile karşılaştırılması sonucunda oluşacak net kar veya zararın bu tarihler itibarıyla kurum kazancının tespitinde dikkate alınması gerekecektir. Çakışmayan faiz değişim tarihlerinde yapılan faiz gideri reeskontu veya faiz geliri reeskontunun da izleyen dönem başından itibaren ters kayıtla kapatılması gerekecektir.</font></font></p>

<p align="JUSTIFY"> </p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"><b>C- Vadeli İşlemlerin Muhasebe Kaydı ve Vergileme: </b></font></font></p>

<p align="JUSTIFY"> </p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Vadeli işlemlerin muhasebeye aktarılması için tek düzen hesap planında belirlenmiş hesap kodu yoktur. Vadeli işlemleri temsil eden sözleşmeler Borçlar Kanunu&rsquo;na göre düzenlenen adi sözleşmeler olup, menkul kıymet veya kıymetli evrak niteliğinde değildir. Genel kabul gören uygulama, nazım hesaplarda gösterip, bilanço dip notlarında açıklama yapmak şeklindedir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Bu işlemlerde, genel olarak bir spot işlem, bir de vadeli işlem vardır. Vadeli işlemlerde vade tarihi dolmadan kar ve zararı belirlemek mümkün değildir. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Elde etme, normal olarak vadeli işlemlerin vade tarihinde meydana gelmektedir. Bu tarihte tahakkuk esasına göre kar veya zarar belli olur. </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial"> </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"><font face="Arial"><font face="Arial">Banka ile yapılan işlemlerde Banka ve Sigorta Muameleleri vergisi alınmaz. Ayrıca sözleşmeler, Damga Vergisinden istisnadır. Katma Değer Vergisinde vergiyi doğuran olay, mal teslimi ve hizmet ifasıdır. Mal türevlerin türevlerinde malların alım satımına bağlı olarak KDV uygulanır. Finansal türevlerde ise sözleşme sonunda ve arada doğan karlar KDV&rsquo;ye tabi değildir.</font></font></p>

<p><font face="Arial"><font face="Arial"><b>Yararlanılan Kaynaklar: </b></font></font></p>

<p><font face="Arial"><font face="Arial">1- Ercüment BARAN, TÜRMOB Sirküler Rapor (2004-10) </font></font></p>

<p><font face="Arial"><font face="Arial">2- A. Naci ARIKAN,Vergi Dünyası </font></font></p>

<p><font face="Arial"><font face="Arial">3- Adülkadir Kahraman, TÜRMOB Sirküler, Seri No:22 </font></font></p>

<p align="JUSTIFY"> </p>

<p align="JUSTIFY"><b><font color="#333333"><font face="Arial"><font size="2"><font color="#333333"><font face="Arial"><font size="2"><font color="#333333"><font face="Arial"><font size="2">Hasan Zeki SÜZEN (YMM, Ortak) / Ocak 2021</font></font></font></font></font></font></font></font></font></b></p>

  VADELİ İŞLEMLER (FUTURES, TÜREV ÜRÜNLER)

A- Genel Açıklama:

Günümüzde işletmelerin en büyük sorunu pazarlama, satış ve tahsilatın yanı sıra faiz dalgalanmaları, kur ve fiyat artışı riskinden arındırılmış finansman teminidir. Piyasalarda döviz kuru, faiz ve fiyatlarda meydana gelen dalgalanmalar başta işletmeler olmak üzere, tüm ekonomik birimlerin geleceğe yönelik alacakları kararlarda kur, faiz ve fiyat risklerini de hesaba katmalarını gerekli kılmıştır. Bu amaçla, risk yönetiminde yeni finansal ürünlere olan talep artmıştır.

 

Bu talep sonucunda, geliştirilen futures, swap ve opsiyon gibi yeni türev ürünler yanında, bunlardan daha eski olan forward sözleşmeler (kontratlar) de söz konusu risklerin yönetiminde yoğun biçimde kullanılmaktadır.

 

Vadeli işlemler kavramı, futures, swap, forward ve opiyon işlemlerinin tamamını kapsamaktadır. Bu işlemlere bazen türev işlemler veya türev ürünler de denilmektedir. Vadeli işlemlerin ortak özelliği, ilerdeki bir tarihte teslimatı yapılmak üzere, herhangi bir malın veya finansal aracın bugünden alım satımının yapılmasıdır. Futures ve opsiyon işlemleri organize borsalarda yapılır. Fiyat, miktar ve vadeler standarttır. Forward ise, organize borsalar dışında yapıldığı için fiyat, miktar ve vade unsurları tarafların anlaşmasıyla belirlenir, yani standart değildir.

 

Vadeli işlem piyasasında alım satımı yapılan kıymetler vadeli işlem sözleşmeleridir. Vadeli işlem sözleşmeleri, Devlet veya şirketler tarafından çıkarılan tahvil ve hisse senedi gibi değildir. Bu sözleşmeler, önceden belirlenen bir vadede ve standart büyüklükte olan ve üzerine yazılan mal veya kıymetin teslimini içeren türev enstrümanlarıdır. Bu nedenle, vadeli işlem piyasaları türev piyasalar olarak da adlandırılır.

Vadeli işlem sözleşmeleri, belli bir vade, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte ekonomik ve finansal göstergeyi, sermaye piyasası aracını, malı, kıymetli madeni veya dövizi alma ya da satma yükümlülüğü veren sözleşmeler olarak tanımlanmaktadır.

 

Forward dışındaki sözleşmelerde alım satıma konu olan finansal ürünün miktarı, teslim yeri ve tarihi, borsa tarafından belirlenerek belli standartlarda alıcı ve satıcıya sunulur. İşlemleri şirketlerin kendileri veya borsada işlem yapmaya yetkisi olan “Broker” lar yapar. Vadeli işlem piyasalarının geleceğe yönelik fiyat oluşumu ve risk transferi olmak üzere iki temel fonksiyonu vardır. İşlemlerin borsada yapılması çok sayıda alıcı ve satıcının bir araya gelmesiyle ürünün fiyatının gerçekçi biçimde oluşmasını sağlar.

Vadeli işlem piyasaları, içinde belli malların ve finansal ürünlerin üzerine hazırlanmış standart vadeli kontratlarının alınıp satıldığı piyasalardır. Sözleşmenin satın alınması o mal veya finansal ürüne sahip olunması demek değildir. Bu sözleşmeler ile belli miktardaki mal veya finansal ürünün gelecekteki belli bir vadede o vadenin spot fiyatı üzerinden alınacağı taahhüt edilir.

 

Vadeli işlemler ve piyasalar ekonomik faaliyetlerin tüm alanlarında ortaya çıkabilecek döviz kuru ve faiz oranı gibi ekonomik risklere karşı firmaların pozisyon almasını sağlayan araç ve piyasalardır.

 

Vadeli işlemler ilk kez 18’nci yüzyılda Japonya ve Hollanda da,19’ncu yüzyılda ABD’de kullanılmaya başlanmıştır. Ülkemizde ise, 1990’lı yıllarda İzmir Ticaret Borsası’nda uygulanmaya başlanmıştır.

 

Vadeli işlem piyasalarında bir kısım emtea varlığı ve finansal ürünler üzerine vadeli işlem sözleşmesi geliştirilmiştir. (Türev) Amaç, daha önce de değindiğimiz gibi, dövizdeki kur farkı, fiyat artışı ve borçlanmalarda faiz riskinden korunmak ve ileriye dönük finansman planlamasını sağlıklı biçimde yapabilmektir.

 

B- Türev Ürünler:

1- Forward Sözleşmeleri:

Forward sözleşmesi, taraflardan birinin sözleşmeye konu olan finansal varlığı sözleşmede belirlenen fiyat üzerinden gelecekte belirli bir tarihte satın almasını, karşı tarafın da sözleşmeye konu finansal varlığı satmasını şart koşan bir sözleşme türüdür. Gelecekteki tarih işlemin gerçekleştirileceği tarih, fiyat ise, işlemin yapılacağı vade tarihinde forward sözleşmesindeki sözleşme fiyatıdır. Forward işleminde taraflardan biri nihai alıcı olup, işlevi sözleşmede belirlenen fiyattan mal veya menkul kıymeti satın alıp ödemeyi yapmaktır. Diğer taraf ise, nihai satıcı olup, fonksiyonu belirlenen fiyattan sözleşmedeki menkul kıymet veya malı satmaktır.

 

Forward sözleşmeleri tanımı itibariyle menkul kıymet değil, daha uygun olarak gelecekteki bir işlem için düzenlenmiş, iki taraf arasında yapılan ticaret anlaşması olarak görülmektedir. Daha önce değindiğimiz gibi, forward sözleşmeleri organize olmuş piyasalarda (Borsa) alınıp satılmaktan ziyade, iki özel taraf arasındaki anlaşmalar aracılığı ile yapılmaktadır. Söz konusu taraflardan biri genellikle bankadır.

 

Forward işlemi esas itibariyle bir taahhüt niteliğinde olduğundan ve gelirin elde edilmesi sözleşmenin sonuçlandırılması ile gerçekleştiğinden, vadeye kadar dönem içinde yapılan değerlemeler kurum kazancına dahil edilmez. Kurum kazancına dahil edilecek kar veya zarar sözleşmede yazılı olan vade sonunda tespit edilir.

 

Forward sözleşmesi sözleşmede yazılı tarihten önce bozulursa, bozulma tarihi itibariyle kar veya zarar tespit edilir.

Forward sözleşmesi teslimat (mal) ile sonuçlanırsa yapılan işlem bir varlığın alım-satım işleminden farklı olmadığından, alınan veya satılan varlıklar vade sonunda sözleşmede yazılı birim değer üzerinden kayıtlara alınır.

 

2- Futures İşlemleri:

 

Fature sözleşmeleri, forward sözleşmelerine benzer. Farklılığı, bu sözleşmeler istenildiği zaman alınıp satılabilir, anlaşma koşulları belli standartlara bağlıdır. Future sözleşmeler sadece organize borsalarda işlem görür, teslim temel amaç değildir. Sözleşmenin konusuna tarım, madencilik, sanayi ürünleri, altın, menkul kıymet, döviz ve faiz gibi mali ürünler girebilir.

 

Fature sözleşmelerde sözleşme konusu malın teslim tarihi, teslim yöntemi, future sözleşmesine ilişkin meydana gelebilecek minimum ve maksimum fiyat değişmeleri önceden belirlenmek zorundadır. Future ticaretine konu olacak mallar bir standarda bağlandığı için, piyasadaki herkes neyin satışa konu edildiğini, neyin alındığını çok iyi bilmektedir.

 

Diğer türev ürünlerde olduğu gibi, future piyasaların da iki türlü işleyişi vardır. Biri, gelecekteki fiyatların doğru bir şekilde tahmini diğeri, nakit piyasaya karşı bir alternatif (hedging) oluşturmasıdır.

 

Fature piyasasında sözleşmeler dört temel gruba ayrılmaktadır. Sözleşme konusu olan mal fiziksel bir mal, yabancı para (döviz), faiz getirisi olan sermaye veya bir borsa endeksi (genellikle bir hisse senedi endeksi) olabilmektedir.

 

Sözeleşme teslimle kapatılırsa, malın alış fiyatı ile satış tarihinde öngörülen fiyat arasındaki farka göre kar-zarar hesaplanır. Aynı açıklama, sözleşmenin nakdi uzlaşma ile sonlandırılmasında da geçerlidir.

 

3- Opsiyon Sözleşmeleri:

 

Opsiyon sözleşmesi, bir ürünün belli miktarını gelecekteki belirli bir tarihte veya bu tarihe kadar belli fiyattan alma ya da satma hakkını içeren bir anlaşmadır. Opsiyonu satan taraf, karşı taraf talep ettiğinde sözleşmeye konu olan ürünü teslim etme yükümlülüğünü üstlenir. Ancak, bu yükümlülüğün doğması için opsiyon hakkının vade tarihine kadar kullanılması şarttır. Opsiyon alıcısının maksimum zararı en olumsuz koşullarda ödediği prim ile sınırlıdır. Prim, fiyat garantisi verilmesi ile ilgilidir. Opsiyon kontratları emtia, döviz, faiz, hisse senedi, borsa endeksi ve altın üzerinden düzenlenebilir. Alım ve satım olmak üzere, iki ana türü vardır.

a) Opsiyon Primi:

Opsiyon sözleşmelerinde, satın alma veya satma hakkını alan tarafın bu hakkı satan tarafa yaptığı ödeme opsiyon primidir.

Opsiyon primi, kurumlar vergisi mükellefleri açısından tahakkuk esası gereği, opsiyon sözleşmesinde belirtilen hakkı satan tarafça opsiyon hakkının satışı karşılığında alınan bedel olarak sözleşmenin düzenlediği tarihte kesinleştiğinden, bu tarih itibarıyla, gelir olarak dikkate alınacaktır.

 

Diğer taraftan, bu hakkı satın alan tarafça söz konusu opsiyon primi sözleşmeden doğan kazancın hesabında gider olarak dikkate alınacağından, sözleşmeden elde edilen kazancın kesinleştiği tarih olan opsiyon hakkının kullanıldığı veya sözleşmenin sona erdiği tarih itibarıyla gider olarak dikkate alınacaktır.

 

b) Opsiyon Sözleşmesi:

Borsa dışında gerçekleştirilen opsiyon sözleşmelerinden doğan işlemlerde elde etme, opsiyon sözleşmesinde belirtilen hakkın kullanılması ile birlikte gerçekleştiğinden opsiyonun kullanıldığı tarihe kadar olan dönem içinde yapılan değerlendirmelerin (reeskont işlemlerinin) kurum kazancı ile ilişkilendirilmemesi gerekmektedir.

 

Opsiyon sözleşmesinin teslimat olmaksızın nakdi uzlaşma ile sonlandırılması durumunda, nakdi uzlaşma sonucunda elde edilen kar veya zararın kurum kazancına dahil edilmesi gerekecektir.

 

Öte yandan, opsiyon sözleşmesinin teslimat ile sonuçlanması halinde, yapılan işlem esas itibariyle bir varlığın satışı işleminden farklı olmayacağından, sözleşmenin vade tarihi itibariyle alınan veya satılan varlıkların sözleşmedeki opsiyon kuru ile kayıtlara intikal ettirilmesi gerekmektedir.

Opsiyon sözleşmesi ile elde edilen sözleşmeye konu varlığın alım veya satım hakkının kullanılması durumunda;

 

-Alım opsiyonunda, sözleşme uyarınca alım hakkını alan tarafça sözleşmeye konu varlık için ödenen tutar sözleşmeye konu varlığın maliyet bedelini; alım hakkını satan tarafça sözleşmeye konu varlık için tahsil edilen tutar ise sözleşmeye konu varlığın satış bedelini oluşturacaktır.

 

-Satım opsiyonunda, sözleşme uyarınca satım hakkı alan tarafça sözleşmeye konu varlık için tahsil edilen tutar sözleşmeye konu varlığın satış bedelini; satım hakkını satan tarafça sözleşmeye konu varlık için ödenen tutar ise sözleşmeye konu varlığın maliyet bedelini oluşturacaktır.

 

Opsiyon sözleşmesinin verdiği hakkın kullanılmaması durumunda ise sözleşmeye istinaden herhangi bir kar veya zararın doğması söz konusu olmayacaktır.

 

c) Vadeli İşlem Opsiyon Borsası İşlemleri:

Vergi Usul Kanununun 289 uncu maddesinde, “Bu bölümde yazılı olmayan veyahut yazılı olup da kendi ölçüleriyle değerlenmesine imkan bulunmayan iktisadi kıymetlerden bina ve arazi vergi değerleriyle, diğerleri, varsa borsa rayici, yoksa mukayyet değerleri, o da yoksa emsal bedeliyle değerlenir.” Hükmü yer almaktadır.

Buna göre;

 

- Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasında gerçekleştirilen vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri, Vergi Usul Kanununun 289 uncu maddesi uyarınca borsa rayici ile değerleneceğinden, anılan sözleşmelerin değerleme günü itibarıyla borsada oluşan uzlaşma fiyatına (borsa rayici) göre oluşan farkın, kurum kazancı ile ilişkilendirilmesi gerekecektir.

 

- Sözleşmenin ters pozisyonla kapatılması halinde, gerçekleşen kar veya zarar kurum kazancına dahil edilecektir.

 

- Sözleşmenin vadesinde nakit uzlaşma sonucu elde edilen kar veya zarar, kurum kazancına dahil edilecektir.

 

- Sözleşmenin teslimat ile sonuçlanması halinde, yapılan işlem esas itibarıyla bir varlığın alım-satım işleminden farklı olmayacağından, sözleşmenin vade tarihi itibarıyla alınan veya satılan varlıkların değerinin, sözleşmede belirtilen birim değer üzerinden kayıtlara intikal ettirilmesi gerekmektedir.

 

- Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasında işlem yapan müşterilerin teminat hesaplarında bulunan nakdi teminatların TAKASBANK tarafından nemalandırılması sonucu elde edilen gelirler de genel hükümler çerçevesinde kurum kazancına dahil edilecektir.

 

Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasında gerçekleştirilen vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinden elde edilen gelirler Gelir Vergisi Kanununun geçici 67 inci maddesinin (1) numaralı fıkrası kapsamında vergi kesintisine tabi olup bu gelirler üzerinden Kurumlar Vergisi Kanununun 30 uncu maddesi uyarınca vergi kesintisi yapılmayacağı gibi dar mükellef kurumlar tarafından bu işlemler nedeniyle elde edilen gelirlerin özel beyanname ile beyan edilmesi söz konusu olmayacaktır.

 

d) Swap İşlemleri:

Swap, iki tarafın belirli bir zaman dilimi içinde farklı faiz ödemelerini ve/veya farklı para birimlerini karşılıklı olarak değerlendirdikleri bir takas sözleşmesidir.

 

a) Para Swapı:

Para swapı işlemi, tarafların önceden anlaştıkları oran ve koşullarda belirli miktarlardaki para birimlerini değiştirmek suretiyle gerçekleştirdikleri bir işlemdir.

 

Para swapı işleminde elde etme, sözleşmenin vadesinde gerçekleştiğinden, vadeye kadar dönem içinde yapılan değerlemelerin (reeskont işlemlerinin işlemlerinin) kazancı ile ilişkilendirilmemesi ve kurum kazancına dahil edilecek kar veya zararın vade sonunda tespit edilmesi gerekmektedir.

Swap sözleşmesine konu döviz değişimi nedeniyle bilançonun aktifine kaydedilen dövizlerin genel hükümler çerçevesinde değerlemeye tabi tutulması gerekir.

 

Ayrıca, swap sözleşmesi çerçevesinde değişime konu para birimlerinin sözleşme tarihi itibarıyla tesliminde işlem tarihindeki birim değer üzerinden, sözleşmenin vade tarihi itibarıyla tesliminde sözleşmede belirtilen birim değer üzerinden kayıtlara intikal ettirilmesi gerekmektedir.

 

Sözleşmenin vadeden önce bozulması halinde ise para swap işleminden doğan kar veya zararın sözleşmenin bozulma tarihinde kurum kazancına dahil edilmesi gerekecektir.

 

b) Faiz Swapı:

Faiz swapı, gösterge bir anapara üzerinden farklı faiz oranı esaslarına göre hesaplanacak faizlerin iki taraf arasında anlaşılan vadelerde değişimini öngören bir sözleşme çeşidi olup, aynı para biriminden olan borçların sadece faiz ödemelerinin yapısı değişmekte, anapara tutarı değişimi gerçekleşmemektedir.

 

Faiz swapı işleminde elde, etme sözleşmede yer alan faiz oranları dikkate alınarak hesaplanan faiz değişimlerinin yapıldığı dönemler itibarıyla gerçekleştiğinden, bu dönemlerin sonuna kadar ilgili dönem içinde yapılan değerlemelerin (reeskont işlemlerinin) kurumlar vergisi matrahının tespitinde indirim veya ilave kalem olarak düzeltilmesi gerekecektir. Dolayısıyla, faiz swapı sözleşmesine istinaden sözleşmenin taraflarınca ödenen veya tahsil edilen faizler, sözleşmenin vadesi beklenmeksizin faiz tahakkukunun yapıldığı dönemler itibarıyla taraflarca kurum kazançlarının tespitinde gelir veya gider olarak dikkate alınacaktır.

 

Faiz swapında faiz değişimlerinin çakışması durumunda, söz konusu faiz değişim tarihlerinde elde edilen faiz geliri ile ödenen faiz giderlerinin karşılaştırılması sonucunda oluşacak net kar veya zararın bu tarihler itibarıyla kurum kazancının tespitinde dikkate alınması gerekecektir.

 

İşlem tarihindeki kur, işleme taraf olan banka tarafından kullanılan işlem anındaki kuru, böyle bir kurun bulunmaması halinde ise Merkez Bankası döviz alış kurunu ifade etmektedir.

 

Faiz swapında faiz değişimlerinin bir kısmının çakışmaması halinde ise çakışmayan faiz değişim tarihlerinde elde edilen faiz geliri veya ödenen faiz giderlerinin, değişim tarihi itibarıyla yapılacak faiz geliri reeskontu ile karşılaştırılması sonucunda oluşacak net kar veya zararın bu tarihler itibarıyla kurum kazancının tespitinde dikkate alınması gerekecektir. Çakışmayan faiz değişim tarihlerinde yapılan faiz gideri reeskontu veya faiz geliri reeskontunun da izleyen dönem başından itibaren ters kayıtla kapatılması gerekecektir.

C- Vadeli İşlemlerin Muhasebe Kaydı ve Vergileme:

Vadeli işlemlerin muhasebeye aktarılması için tek düzen hesap planında belirlenmiş hesap kodu yoktur. Vadeli işlemleri temsil eden sözleşmeler Borçlar Kanunu’na göre düzenlenen adi sözleşmeler olup, menkul kıymet veya kıymetli evrak niteliğinde değildir. Genel kabul gören uygulama, nazım hesaplarda gösterip, bilanço dip notlarında açıklama yapmak şeklindedir.

 

Bu işlemlerde, genel olarak bir spot işlem, bir de vadeli işlem vardır. Vadeli işlemlerde vade tarihi dolmadan kar ve zararı belirlemek mümkün değildir.

 

Elde etme, normal olarak vadeli işlemlerin vade tarihinde meydana gelmektedir. Bu tarihte tahakkuk esasına göre kar veya zarar belli olur.

 

Banka ile yapılan işlemlerde Banka ve Sigorta Muameleleri vergisi alınmaz. Ayrıca sözleşmeler, Damga Vergisinden istisnadır. Katma Değer Vergisinde vergiyi doğuran olay, mal teslimi ve hizmet ifasıdır. Mal türevlerin türevlerinde malların alım satımına bağlı olarak KDV uygulanır. Finansal türevlerde ise sözleşme sonunda ve arada doğan karlar KDV’ye tabi değildir.

Yararlanılan Kaynaklar:

1- Ercüment BARAN, TÜRMOB Sirküler Rapor (2004-10)

2- A. Naci ARIKAN,Vergi Dünyası

3- Adülkadir Kahraman, TÜRMOB Sirküler, Seri No:22

Hasan Zeki SÜZEN (YMM, Ortak) / Ocak 2021

9 Nisan 2021