TFRS 15 Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat

<div style="text-align: center;">
<p style="margin: 0cm 0cm 8pt;"><strong><font color="#000000"><font face="Calibri"><font size="3">TFRS 15 MÜŞTERİ SÖZLEŞMELERİNDEN HASILAT VE ÖRNEK UYGULAMA</font></font></font></strong></p>

<p style="margin: 0cm 0cm 8pt;"> </p>
</div>

<div>&ldquo;TFRS 15 Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat&rdquo; Standardı 01/01/2018 tarihinden sonra başlayan hesap dönemlerinde uygulanmak üzere 15/01/2019 tarihli ve 30656 sayılı Resmi Gazete&rsquo;de (Mükerrer) yayımlanmıştır. Böylelikle mali tabloların hasılat kaleminde bu standart doğrultusunda yapılan değişikliklerin gözden geçirilmesi önem arz etmektedir.<br />
<br />
<br />
<br />
Hasılatın finansal tablolara alınması için öncelikle sözleşmenin tanımını yapmalıyız. Yapılan sözleşmelerin, Standartta belirtilen tanımlamaları karşılayıp karşılamadığının belirlenmesi gerekmektedir. TFRS 15 9. Paragrafta belirtilen tanımlamaların tamamını karşılaması durumunda, hasılatı finansal tablolarımıza alabiliriz Bu tanımlamalar aşağıda belirtilmiştir:<br />
<br />
<br />
<br />
&ldquo;- Sözleşmenin tarafları sözleşmeyi (yazılı, sözlü veya diğer ticari teamüllere uygun olarak) onaylamış ve kendi edimlerini yerine getirmeyi taahhüt etmiştir,<br />
<br />
<br />
- İşletme, devredilecek mal veya hizmetlerle ilgili her bir tarafın haklarını tanımlayabilmektedir,<br />
<br />
<br />
- İşletme, devredilecek mal veya hizmetler için yapılacak ödeme koşullarını tanımlayabilmektedir,<br />
<br />
<br />
- Sözleşme özü itibariyle ticari niteliktedir (başka bir ifadeyle, sözleşmenin bir sonucu olarak işletmenin gelecekteki nakit akışlarının tutarında, zamanlamasında ve riskinde değişiklik beklenmektedir),<br />
<br />
<br />
- İşletmenin müşteriye devredilecek mal veya hizmetler karşılığında hak kazanacağı bedeli tahsil edecek olması muhtemeldir. İşletme bir bedelin tahsil edilebilirliğinin muhtemel olup olmadığını değerlendirirken, sadece müşterinin bu bedeli vadesinde ödeme kabiliyetini ve niyetini dikkate alır. İşletmenin tahsiline hak kazanacağı bedel, müşterisine bir fiyat avantajı teklif etmesi nedeniyle, sözleşmede belirtilen fiyattan düşük olabilir.&rdquo; TFRS 15-9<br />
<br />
<br />
Şimdi bu tanımlamaları biraz daha açıklayıcı hale getirelim;<br />
<br />
<br />
<strong>1. Tarafların Edimlerini Yerine Getirme Taahhüdü</strong><br />
<br />
<br />
Standart, taraflara, hasılat konusunda özgürlük getirmekte, ticari hayatın getirdiklerine binaen sadece yazılı sözleşme geçerliliğini göz ardı etmektedir. Yani ticari teamüllere uygun taahhüd kapsamındaki her anlaşmayı tanımlamamız içerisine alabilir, hasılat olarak değerlendirebiliriz.<br />
<br />
<br />
<strong>2. İşletmenin, Devredilecek Mal veya Hizmetlerle İlgili Her Bir Tarafın Haklarını Tanımlayabilmesi</strong><br />
<br />
<br />
Tarafların, yapacağı alışverişlerinde tüm haklarını tanımlayabilmesi gerekmektedir. Mal teslimlerinin cinsi, miktarı, kalitesi veya hizmet ifalarının çerçevesi belirlenmelidir. Ayrıca hizmetin nerede verileceği ya da mal teslimlerinin nereye ve ne zaman yapılacağı gibi detayların da belirlenmesi gerekir.<br />
<br />
<br />
<strong>3. İşletmenin, Devredilecek Mal veya Hizmetler İçin Yapılacak Ödeme Koşullarını Tanımlayabilmesi</strong><br />
<br />
<br />
Mal veya hizmet devri yapacak olan tarafın ödeme koşullarını tanımlaması gerekmektedir. Peşin, vadeli, döviz karşılığı gibi detayların belirlenmesi gerekir.<br />
<br />
<br />
<strong>4. Sözleşme Özü İtibariyle Ticari Olması</strong><br />
<br />
<br />
Müşteri sözleşmelerinin ticari olması gerekmektedir. Ticari olarak tanımlanamayan gelirin hasılat sonucu doğurmayacağı tabidir.<br />
<br />
<br />
<strong>5. İşletmenin Müşteriye Devredilecek Mal veya Hizmetler Karşılığında Hak Kazanacağı Bedeli Tahsil Edecek Olmasının Muhtemelliği</strong><br />
<br />
<br />
Devredilen mal ya da hizmet karşılığının muhtemelliği göz önünde bulundurularak hasılatı finansal tablolara almamız gerekmektedir. Muhtemel olmaması durumunda gelirin hasılat olarak muhasebeleştirilmemesi gerekir.<br />
<br />
<br />
<strong>Uygulama Zamanı ve Geçiş Süresi</strong><br />
<br />
<br />
Standart, 1 Ocak 2017 tarihinden sonra başlayacak hesap dönemlerinde kullanılmaya başlanmıştır. Her ne kadar, standardın uygulanacağı ilk yıl, karşılaştırmalı finansal tabloların önceki döneminde bir restatement gerektirmeyecekse de, ilk uygulama yılının &ldquo;geçmiş dönem kar/zararları&rdquo; hesabına, standardın, önceki dönemlerden gelen etkileri dikkate alınacaktır.<br />
<br />
<br />
<strong>UFRS 15 Uygulama Örnekleri;</strong><br />
<br />
<br />
Denge A.Ş. kendisinden danışmanlık hizmeti alan müşterisi ile 1 Ocak 2018 tarihinde 1 saatlik danışmanlık ücreti 500,00 TL ücret üzerinden bir sözleşme imzalamıştır. Sözleşmeye göre, eğer müşteri firma, bir takvim yılında 1000 saatten fazla hizmet alımı yaparsa, saat başına ücret, o ana kadar verilmiş tüm hizmetlerde, geriye dönük olarak, 475,00 TL olarak revize edilecektir.<br />
<br />
<br />
31 Mart 2018 tarihine kadar, Denge A.Ş&rsquo;nin bu müşterisine verdiği danışmanlık saati toplam 40 saat olarak gerçekleşmiştir.<br />
Haziran 2018 döneminde, müşteri firma, sektördeki rakip firmalardan birini satın almıştır. Bu birleşme sonrası, Denge A.Ş.&rsquo;nin danışmanlık saatleri artmış ve 2018 Temmuz ayında 150 saatlik danışmanlık vermiştir.<br />
<br />
<br />
Müşteri sözleşmelerinin belirlenmesi: Sözkonusu örnekte, tek bir sözleşme bulunmaktadır.<br />
<br />
<br />
Sözleşmedeki performans kriterlerinin ayrıştırılması: Taraflar arasında yapılan danışmanlık sözleşmesinde, belirli bir saat üzerindeki hizmetlerden sonra, en baştan geçerli olmak üzere indirim uygulanacaktır.<br />
<br />
<br />
Transfer bedelinin belirlenmesi: Sözleşme bedeli 1 saatlik danışmanlık ücreti = 500,00 TL dir.<br />
<br />
<br />
Danışmanlık işleminin TFRS 15 kapsamında değerlendirmesi ve işlemin muhasebeleştirilmesi şu şekilde olmalıdır;<br />
<br />
<br />
Denge A.Ş.&rsquo;nin 1 saatlik danışmanlık için belirlediği ücreti, belirli koşullarda değişebilmektedir. Bu husus, her dönem sonunda hazırlanacak finansal tablolarda değerlendirilmesi gereken en önemli kriter olacaktır.<br />
<br />
<br />
İlk 3 ay sonunda verilen danışmanlık saati 40 olarak gerçekleşmiştir. Bu saate göre yıllık verilen hizmet saatinin 1000&rsquo;i aşması, gerçekleşmesi düşük bir ihtimal olarak değerlendirileceği için Mart 2018 sonunda hazırlanacak finansallarda gelir olarak kaydedilmesi gereken toplam hasılat tutarının 40 x 500,00 TL = 20.000 TL olması gerekmektedir.<br />
<br />
<br />
Müşteri firmanın, sektörde gerçekleştirdiği satınalma ile büyümesi sonucu danışmanlık konularının Temmuz ayında artması ile Temmuz sonu itibarı ile toplam verilen danışlanlık saati 150 olmuştur. Ağustos ayında 85, Eylül ayında ise 90 saat danışmanlık verilmiştir. Böylece, yıllık toplam verilen danışmanlık saatinin 1.000 i aşması ihtimali yükselmiştir. Böylece verilen ilk danışmanlıklardaki 500,00 TL lik ücret de revize edilmelidir. Buna göre, Eylül 2018 tarihinde düzelenecek olan finansal tablolarda, hasılat olarak kaydedilmesi gereken tutar;<br />
<br />
<br />
<u>Önceki verilen hizmetleri yeniden hesaplama;</u><br />
<br />
<strong>40 * 475 = 19.000 TL</strong><br />
<br />
<u>Cari dönem hesaplama;</u><br />
<br />
<strong>475 * (150 + 85 + 90) = 154.375 TL</strong><br />
<br />
<u>Toplam</u><br />
<br />
<strong>19.000 + 154.375 = 173.375 TL </strong>olacaktır.</div>

<div> </div>

<div> </div>

<div><strong>Mustafa Turan MÜSLEHİDDİNOLĞU SMMM (Denetçi) / Ocak 2020</strong></div>

TFRS 15 MÜŞTERİ SÖZLEŞMELERİNDEN HASILAT VE ÖRNEK UYGULAMA

“TFRS 15 Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat” Standardı 01/01/2018 tarihinden sonra başlayan hesap dönemlerinde uygulanmak üzere 15/01/2019 tarihli ve 30656 sayılı Resmi Gazete’de (Mükerrer) yayımlanmıştır. Böylelikle mali tabloların hasılat kaleminde bu standart doğrultusunda yapılan değişikliklerin gözden geçirilmesi önem arz etmektedir.



Hasılatın finansal tablolara alınması için öncelikle sözleşmenin tanımını yapmalıyız. Yapılan sözleşmelerin, Standartta belirtilen tanımlamaları karşılayıp karşılamadığının belirlenmesi gerekmektedir. TFRS 15 9. Paragrafta belirtilen tanımlamaların tamamını karşılaması durumunda, hasılatı finansal tablolarımıza alabiliriz Bu tanımlamalar aşağıda belirtilmiştir:



“- Sözleşmenin tarafları sözleşmeyi (yazılı, sözlü veya diğer ticari teamüllere uygun olarak) onaylamış ve kendi edimlerini yerine getirmeyi taahhüt etmiştir,


- İşletme, devredilecek mal veya hizmetlerle ilgili her bir tarafın haklarını tanımlayabilmektedir,


- İşletme, devredilecek mal veya hizmetler için yapılacak ödeme koşullarını tanımlayabilmektedir,


- Sözleşme özü itibariyle ticari niteliktedir (başka bir ifadeyle, sözleşmenin bir sonucu olarak işletmenin gelecekteki nakit akışlarının tutarında, zamanlamasında ve riskinde değişiklik beklenmektedir),


- İşletmenin müşteriye devredilecek mal veya hizmetler karşılığında hak kazanacağı bedeli tahsil edecek olması muhtemeldir. İşletme bir bedelin tahsil edilebilirliğinin muhtemel olup olmadığını değerlendirirken, sadece müşterinin bu bedeli vadesinde ödeme kabiliyetini ve niyetini dikkate alır. İşletmenin tahsiline hak kazanacağı bedel, müşterisine bir fiyat avantajı teklif etmesi nedeniyle, sözleşmede belirtilen fiyattan düşük olabilir.” TFRS 15-9


Şimdi bu tanımlamaları biraz daha açıklayıcı hale getirelim;


1. Tarafların Edimlerini Yerine Getirme Taahhüdü


Standart, taraflara, hasılat konusunda özgürlük getirmekte, ticari hayatın getirdiklerine binaen sadece yazılı sözleşme geçerliliğini göz ardı etmektedir. Yani ticari teamüllere uygun taahhüd kapsamındaki her anlaşmayı tanımlamamız içerisine alabilir, hasılat olarak değerlendirebiliriz.


2. İşletmenin, Devredilecek Mal veya Hizmetlerle İlgili Her Bir Tarafın Haklarını Tanımlayabilmesi


Tarafların, yapacağı alışverişlerinde tüm haklarını tanımlayabilmesi gerekmektedir. Mal teslimlerinin cinsi, miktarı, kalitesi veya hizmet ifalarının çerçevesi belirlenmelidir. Ayrıca hizmetin nerede verileceği ya da mal teslimlerinin nereye ve ne zaman yapılacağı gibi detayların da belirlenmesi gerekir.


3. İşletmenin, Devredilecek Mal veya Hizmetler İçin Yapılacak Ödeme Koşullarını Tanımlayabilmesi


Mal veya hizmet devri yapacak olan tarafın ödeme koşullarını tanımlaması gerekmektedir. Peşin, vadeli, döviz karşılığı gibi detayların belirlenmesi gerekir.


4. Sözleşme Özü İtibariyle Ticari Olması


Müşteri sözleşmelerinin ticari olması gerekmektedir. Ticari olarak tanımlanamayan gelirin hasılat sonucu doğurmayacağı tabidir.


5. İşletmenin Müşteriye Devredilecek Mal veya Hizmetler Karşılığında Hak Kazanacağı Bedeli Tahsil Edecek Olmasının Muhtemelliği


Devredilen mal ya da hizmet karşılığının muhtemelliği göz önünde bulundurularak hasılatı finansal tablolara almamız gerekmektedir. Muhtemel olmaması durumunda gelirin hasılat olarak muhasebeleştirilmemesi gerekir.


Uygulama Zamanı ve Geçiş Süresi


Standart, 1 Ocak 2017 tarihinden sonra başlayacak hesap dönemlerinde kullanılmaya başlanmıştır. Her ne kadar, standardın uygulanacağı ilk yıl, karşılaştırmalı finansal tabloların önceki döneminde bir restatement gerektirmeyecekse de, ilk uygulama yılının “geçmiş dönem kar/zararları” hesabına, standardın, önceki dönemlerden gelen etkileri dikkate alınacaktır.


UFRS 15 Uygulama Örnekleri;


Denge A.Ş. kendisinden danışmanlık hizmeti alan müşterisi ile 1 Ocak 2018 tarihinde 1 saatlik danışmanlık ücreti 500,00 TL ücret üzerinden bir sözleşme imzalamıştır. Sözleşmeye göre, eğer müşteri firma, bir takvim yılında 1000 saatten fazla hizmet alımı yaparsa, saat başına ücret, o ana kadar verilmiş tüm hizmetlerde, geriye dönük olarak, 475,00 TL olarak revize edilecektir.


31 Mart 2018 tarihine kadar, Denge A.Ş’nin bu müşterisine verdiği danışmanlık saati toplam 40 saat olarak gerçekleşmiştir.
Haziran 2018 döneminde, müşteri firma, sektördeki rakip firmalardan birini satın almıştır. Bu birleşme sonrası, Denge A.Ş.’nin danışmanlık saatleri artmış ve 2018 Temmuz ayında 150 saatlik danışmanlık vermiştir.


Müşteri sözleşmelerinin belirlenmesi: Sözkonusu örnekte, tek bir sözleşme bulunmaktadır.


Sözleşmedeki performans kriterlerinin ayrıştırılması: Taraflar arasında yapılan danışmanlık sözleşmesinde, belirli bir saat üzerindeki hizmetlerden sonra, en baştan geçerli olmak üzere indirim uygulanacaktır.


Transfer bedelinin belirlenmesi: Sözleşme bedeli 1 saatlik danışmanlık ücreti = 500,00 TL dir.


Danışmanlık işleminin TFRS 15 kapsamında değerlendirmesi ve işlemin muhasebeleştirilmesi şu şekilde olmalıdır;


Denge A.Ş.’nin 1 saatlik danışmanlık için belirlediği ücreti, belirli koşullarda değişebilmektedir. Bu husus, her dönem sonunda hazırlanacak finansal tablolarda değerlendirilmesi gereken en önemli kriter olacaktır.


İlk 3 ay sonunda verilen danışmanlık saati 40 olarak gerçekleşmiştir. Bu saate göre yıllık verilen hizmet saatinin 1000’i aşması, gerçekleşmesi düşük bir ihtimal olarak değerlendirileceği için Mart 2018 sonunda hazırlanacak finansallarda gelir olarak kaydedilmesi gereken toplam hasılat tutarının 40 x 500,00 TL = 20.000 TL olması gerekmektedir.


Müşteri firmanın, sektörde gerçekleştirdiği satınalma ile büyümesi sonucu danışmanlık konularının Temmuz ayında artması ile Temmuz sonu itibarı ile toplam verilen danışlanlık saati 150 olmuştur. Ağustos ayında 85, Eylül ayında ise 90 saat danışmanlık verilmiştir. Böylece, yıllık toplam verilen danışmanlık saatinin 1.000 i aşması ihtimali yükselmiştir. Böylece verilen ilk danışmanlıklardaki 500,00 TL lik ücret de revize edilmelidir. Buna göre, Eylül 2018 tarihinde düzelenecek olan finansal tablolarda, hasılat olarak kaydedilmesi gereken tutar;


Önceki verilen hizmetleri yeniden hesaplama;

40 * 475 = 19.000 TL

Cari dönem hesaplama;

475 * (150 + 85 + 90) = 154.375 TL

Toplam

19.000 + 154.375 = 173.375 TL olacaktır.
Mustafa Turan MÜSLEHİDDİNOLĞU SMMM (Denetçi) / Ocak 2020
22 Eylül 2020