Mizan Kontrolü

<div style="text-align: center;"><strong><font size="2">MİZAN KONTROLÜ</font></strong></div>

<div>
<dir>
</dir>

<dir>
</dir>

<dir>
</dir>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Muhasebe; işletmelerin mali işlemlerini kaydeden, sınıflandıran, özetleyen ve raporlayan bir bilim dalı olarak adlandırılmaktadır. Günümüzde en küçük bir işletmede bile muhasebe önem arz etmektedir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Muhasebe, işletmelerin varlıklarının ve kaynaklarının oluşumunu, bunların kullanılma biçimini, işletmelerin yaptığı işlemler sonucunda bu varlıklar ve kaynaklardaki değişmeleri, işletmelerin mali durumlarını açıklayacak bilgileri sağlayan ve bu bilgileri ilgili kişi ve kurumlara ileten bir bilgi sistemi ile oluşmaktadır. Muhasebe sadece kar amacı ile kurulan işletmelerle ilgili değil, kar amacı gütmeyen yani topluma fayda için hizmet veren tüm kuruluşlar için de geçerlidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Ticari hayatta birçok işlem yapılmaktadır. Bu işlemlerin düzenli olarak takibinin yapılması gerekir. İşletmelerin yaptıkları parasal tüm işlemler muhasebeyi yakından ilgilendirmektedir. Bu nedenle yasal defterlere yapılan kayıtlar önemlidir. Muhasebenin işlevini yerine getirebilmesi için belirli görevleri bulunmaktadır. Bu görevlere muhasebenin fonksiyonları denir. Muhasebenin fonksiyonlarını kaydetme, sınıflandırma, özetleme ve raporlama olarak dört ana grupta toplayabiliriz.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Muhasebede yapılan işlemlerin doğruluğunun kontrolü için bazı işlevler mevcuttur. Bunların en başında mizan kontrolü gelmektedir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Mizan büyük defter (Defter-i Kebir) toplamlarını gösteren özet bir tablodur. Diğer bir deyişle, bir şirketin bütün muhasebe hesapları bir araya getirildiğinde mizan dediğimiz tasnifli tabloyu elde ederiz.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Mizan kontrolünden önce hesap planı hakkında kısa bilgi vermekte yarar vardır. Hesap planı; bilanço hesapları, faaliyet hesapları, serbest hesaplar (genellikle bütçe hesapları olarak kullanılmaktadır) ve nazım hesapları olmak üzere dört ana bölüme ayrılır. Bilanço hesapları bölümü 1 numaradan 5 numaraya kadar olan ana hesap gruplarından, faaliyet hesapları bölümü 6 numaralı ana hesap grubundan, bütçe hesapları bölümü 8 numaralı ana hesap grubundan ve nazım hesaplar bölümü ise 9 numaralı ana hesap grubundan oluşur. Hesap planında 1-2-3-4 ve 5 hesap kodu ile başlayan hesaplar bilanço hesabı olarak adlandırılır. Her bir ana hesap grubunu ilgilendiren işlemler ait oldukları hesap grubu içinde açılacak ilgili bilanço hesaplarına kaydedilir. Her bilanço hesabı ayrıca ihtiyaca göre yeteri kadar yardımcı hesaplara ayrılabilir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">6 hesap kodu ile başlayan faaliyet hesapları ana hesap grubu, işletmelerin faaliyet dönemine ilişkin olarak tahakkuk eden her türlü gelir ve giderlerinin ekonomik sınıflandırmaya uygun olarak izlenmesi ve faaliyet sonuçlarının üretilmesi için kullanılır. </font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">7 hesap kodu ile başlayan maliyet ve yönetim hesapları, muhasebe ilke ve standartlarına aykırı olmamak şartıyla, işletmelerin yönetim ve maliyet muhasebesi ihtiyaçları için kullanılır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">9 hesap kodu ile başlayan nazım hesaplar ana hesap grubu, varlık, kaynak, gelir ve gider hesaplarında izlenmeyen ve muhasebenin sadece bilgi verme görevi yüklediği işlemler ile işletmenin muhasebe disiplini altında toplanması istenen işlemleri ve gelecekte doğması muhtemel hak ve yükümlülüklerin izlenmesi için kullanılır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Mizan, mali tabloların kaynağı olduğundan kontrolünün iyi yapılması gerekir. Mizanda bulunan hesaplardaki hatalar mali tabloların hatalı çıkmasını, yanlış yorum ve analizler yapılmasına ve vergisel kayıplara neden olur. </font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Mizanda işletmenin bütün hesaplarının borç toplamları, alacak toplamları ve hesapların bakiyeleri yer alır. Bütün hesapların toplamları ve bakiyeleri bir tablo üzerinde yer aldığı için hesapların durumlarını değerlendirmek daha kolay olur. Bir hesabın bakiyesini öğrenmek için defter-i kebir sayfalarına bakmak yerine mizana bakarak bilgiye daha hızlı ulaşılır. İşletmenin ne kadar borcu olduğunu ya da ne kadar alacağı olduğunu mizandan görebiliriz. Müşterilerle ya da satıcılarla mizana bakarak bakiye karşılaştırması yapılır. Bakiyede sorun var ise defter-i kebirden kayıtların ayrıntılarına bakılarak gerekli kontroller sağlanır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Ülkemizde, bilanço usulüne göre defter tutan gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin faaliyet ve sonuçlarının sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi, mali tablolar aracılığı ile ilgililere sunulan bilgilerin tutarlılık ve mukayese edilebilirlik niteliklerini koruyarak gerçek durumu yansıtmasının sağlanması ve işletmelerde denetimin kolaylaştırılması amacıyla 26.12.1992 tarih ve 21447 sayılı Resmi Gazetede 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliği yayımlanmıştır. Bu tebliğ ile birlikte &ldquo;Tek Düzen Hesap Planı&rdquo; yürürlüğe girmiştir. İşletmeler, muhasebe sistemlerini tekdüzen hesap çerçevesi ve hesap planı doğrultusunda kurmak zorundadır. İşletmeler, Tek Düzen Hesap Planı çerçevesinde maliyetlerini ve giderlerini 7/A veya 7/B seçeneğine göre kayıt altına almaları gerekmektedir. Ancak günümüzde 7/B seçeneğini kullanan işletme sayısı oldukça düşük sayıdadır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Mizanı daha iyi kontrol etmek için:</font></p>

<dir>
</dir>

<dir>
</dir>

<dir>
</dir>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Mizanını kontrol ettiğimiz firmayı iyi tanımalıyız,</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Sektörle ilgili uygulamaları, işletmenin özellikli durumlarını, sektörün durumunu, ekonomideki yerini araştırmalıyız,</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Yapılan muhasebe kayıtlarını kontrol etmeli ve sorgulamalıyız,</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Muhasebeyi, muhasebe uygulamalarını ve tek düzen hesap planını iyi bilmeliyiz.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Ticari işlemler sonucunda işletmenin yapmış olduğu muhasebe kayıtlarının doğruluğunu, büyük defter hesaplarına doğru olarak kaydedilip kaydedilmediğini kontrol etmek için aylık, üç aylık, altı aylık, yıllık, iki tarih arası ve dönem sonunda genel geçici mizan ve kesin mizan düzenlenir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Düzenlenen mizanın, borç toplamı ile alacak toplamının ve borç bakiyesi toplamı ile alacak bakiyesi toplamının birbirine eşit olması gerekir. Dip toplamları birbirine eşit değilse kayıt eksikliği var demektedir. Günümüzde hemen hemen tüm muhasebe kayıtları bilgisayar ortamında muhasebe programıyla yapılmaktadır. Bazen elektrik kesintilerinden, bazen muhasebe programının hata vermesi vb. sebeplerden dolayı yapılan muhasebedeki fiş kaydı tamamlanmamış olabilmektedir. Bu durumda genellikle muhasebe programlarında kapatılmamış fişler raporu bulunmaktadır. Bu raporu çalıştırarak kapatılmamış fişleri tespit etmek mümkündür. Tespit edildikten sonra ilgili fişin içerisinde girerek muhasebe kaydının tamamlanması sağlanmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">1 ve 2 hesap kodu ile başlayan hesaplar, hesap planının aktifinde yer alırlar ve dönem sonunda ya bakiye vermezler ya da borç bakiyesi verirler. </font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Pasif karakterli olmakla beraber, düzenleyici hesap olarak aktifte yer alan 103-Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabı, 119-Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı, 122-Alacak Senetleri Reeskontu hesabı, 129-Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı hesabı, 137-Diğer Alacak Senetleri Reeskontu hesabı, 139-Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı hesabı, 158-Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı, 199-Diğer Dönen Varlıklar Karşılığı hesabı, 222-Alacak Senetleri Reeskontu hesabı, 229-Şüpheli Alacaklar Karşılığı hesabı, 237-Diğer Alacak Senetleri Reeskontu hesabı, 239-Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı hesabı, 241-Bağlı Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı, 243-İştiraklere Sermaye Taahhütleri hesabı, 244-İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı, 246-Bağlı Ortaklıklara Sermaye Taahhütleri hesabı, 247-Bağlı Ortaklıklar Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı, 249-Diğer Mali Duran Varlıklar Karşılığı hesabı, 257-Birikmiş Amortismanlar hesabı, 268-Birikmiş Amortismanlar hesabı, 278-Birikmiş Tükenme Payları hesabı, 298-Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı, 299-Birikmiş Amortismanlar hesabı dışındaki 1-2 hesap kodu ile başlayan hesaplar hiçbir zaman alacak bakiyesi vermez. Alacak bakiyesi vermesi durumunda, hesap incelenerek gerekli düzeltmelerin yapılması veya pasif karakterli hesaplardan uygun olan bir hesaba virman yapılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Yine aynı şekilde bilançonun pasifinde yer alan ve 3 - 4 ve 5 hesap kodu ile başlayan hesaplar ise dönem sonunda ya bakiye vermezler ya da alacak bakiyesi verirler.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Aktif karakterli olmakla beraber, düzenleyici hesap olarak pasifte yer alan 308-Menkul Kıymetler İhraç Farkı hesabı, 322-Borç Senetleri Reeskontu hesabı, 337-Diğer Borç Senetleri Reeskontu hesabı, 371-Dönem Karının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri hesabı, 408-Menkul Kıymetler İhraç Farkı hesabı, 422-Borç Senetleri Reeskontu hesabı, 437-Diğer Borç Senetleri Reeskontu hesabı, 501-Ödenmemiş Sermaye hesabı, 580-Geçmiş Yıllar Zararları hesabı, 591-Dönem Net Zararı hesabı dışındaki 3-4-5 hesap kodu ile başlayan hesaplar hiçbir zaman borç bakiyesi vermez. Borç bakiyesi vermesi durumunda, hesabın incelenerek düzeltmenin veya aktif karakterli hesaplardan uygun olan bir hesaba (5 kodlu hesaplar hariç) virman yapılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">6 hesap kodu ile başlayan gelir tablosu hesapları ile 7 hesap kodu ile başlayan maliyet hesapları dönem sonunda ilgili hesaplara aktarılarak kapatılırlar ve dönem sonu itibariyle bakiye vermezler.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Kısaca bilançodaki düzenleyici hesap harici olan hesaplar ters bakiye vermemelidir. 6 hesap kodu ile başlayan hesaplar dönem içerisinde gelir hesabı ise alacak, gider hesabı ise borç bakiyesi vermelidir. 7 hesap kodu ile başlayan maliyet hesapları ise dönem içerisinde (yansıtma hesapları hariç) borç bakiyesi vermelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Yıl içerisinde alınan mizanlarda özellikle bazı bilanço hesaplarının ters bakiye (borç/alacak, hem ana hesap bazında hem muavin hesap bazında) vermemesi önem arz eder. Örneğin 100 Kasa hesabının alacak bakiyesi vermesi, 257/268/278 Birikmiş Amortisman hesaplarının borç bakiyesi vermesi gibi. Özellikli hesaplarda böyle bir durum söz konusu olması durumunda hesap kontrolün sağlanması ve düzeltme kayıtlarının yapılması gerekir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Aynı şeklide alınan mizanlarda 6 ve 7 kodlu hesaplarda da ana hesap ve muavin hesap bazında ters bakiye vermemesi gerekir. Böyle bir durum tespit edildiğinde hesaplar kontrol edilmeli ve düzeltme işlemlerinin yapılması icap eder.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Mizan alındığında mizan üzerinde, firmanın unvanı/adı soyadı, hangi tarih itibariyle alındığı ve alış tarihinin olmasına dikkat edilmeli, bu bilgiler yok ise mizan üzerine yazılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Dönem içerisinde ve/veya dönem sonunda yapılan kasa sayımı (nakit, çek, senet vb.), stok sayımı tutanakları temin edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Muhasebe kayıtlarında döviz miktarları da takip ediliyor ise dövizli mizanın alınması da bazı kontrollerin daha kolay olmasını sağlayacaktır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Tüm bu işlerden sonra hesap kontrolü başlamalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Kasa sayım tutanağındaki TL tutar ile mizandaki tutar kontrol edilmelidir. Sayım tutanağında TL dışında döviz var ise TCMB efektif döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır. Sayım tutanağındaki tutarlar ile muhasebedeki tutarlar arasında fark var ise nedeni araştırılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Muhasebe programında kasa modülü kullanılıyor ise buradan da döküm (TL ve döviz olarak) alınarak, sayım tutanağındaki ve mizandaki miktarlarla karşılaştırılması gerekir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Kasa sayım tutanağında portföyde çek, senet, altın vb. var ise 101 Alınan Çekler hesabı, 108 Hazır Değerler hesabı, 121 Alacak Senetleri hesabı, 221 Alacak Senetleri hesabı gibi hesaplardaki bakiyelerle karşılaştırılmalıdır. Dövizli çek ve senet bulunması halinde TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır. Muhasebe programındaki çek ve senet modüllerinden döküm alınarak hem fiziki sayımla hem de mizanla karşılaştırılarak uyumlu olup olmadıkları kontrol edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Kasada bulunan altınlar değerleme günündeki değerine getirilmelidir. Bunun için piyasa değerinin araştırılması ve bilgi ve belgeler toplanması gerekir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Kasa hesabının muavin dökümü alınarak günlük bakiyeler kontrol edilmelidir. Alacak bakiyesi veren durumlarda gerekli düzeltme işleminin yapılması gerekir. Ayrıca günlük bakiyelerin yüksek olup olmadığı tespit edilmeli, yüksek olması durumunda adat çalışması yapılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Bankaya tahsile verilen çek ve senetler olması durumunda ilgili bankadan döküm istenmelidir. Gelen döküm ile hesabın bakiyesi kontrol edilmelidir. Ayrıca dövizli çek ve senet bulunması halinde TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Çalışılan bankalardan her ayın ekstresi temin edilmeli ve muavin hesap bazında gerekli kontrolün yapılması sağlanmalıdır. Mizan hangi tarih itibariyle kontrol ediliyor ise o tarihteki banka ekstresi bakiyesi ile mizandaki ilgili banka bakiyesinin tutarlı olup olmadığı kontrol edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Bankadaki döviz bakiye tutarı TCMB döviz alış kuruyla değerlemeye tabi tutularak kur farkı kaydının yapılması gerekir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Bankalarda vadeli mevduat olup olmadığı araştırılmalıdır. Vadeli mevduat söz konusu ise, hesabın ne zaman açıldığı, vadesi, faiz oranı gibi bilgiler temin edilerek faiz geliri hesaplanmalı ve kıst gelir tahakkuk kaydı yapılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Verilen borç çekleri ve senetleri için muhasebe programındaki çek ve senet modüllerinden döküm temin edilerek 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabı, 321 Borç Senetleri hesabı, 421 Borç Senetleri hesabı kontrol edilmelidir. Dövizli çek ve senet bulunması halinde TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; 101 Alınan Çekler hesabı ve 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabı içerisinde vadeleri bir sonraki döneme isabet eden çeklerin 121 Alacak Senetleri hesabına, 321 Borç Senetleri hesabına virman yapılması gerekir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Mal ve hizmet satışları nedeniyle pos cihazı vasıtasıyla tahsilat yapılıyor ise bankadan pos ekstresi temin edilmeli ve mizanla bakiye kontrolü sağlanmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Yatırım fonları olup olmadığını araştırılmalı, kaç adet yatırım fonu kaldığının ve değerleme gününde bankadan bir fonun değeri hakkında bilgi alınmalıdır. Dönem sonunda yatırım fonu değerlemeye tabi tutulmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Müşterilerin bakiyeleri için mutabakat yapılmalı, bakiyesi farklı olan hesaplar kontrol edilmelidir. Kontrol sonucunda oluşan farklar için gerekli kayıtlar yapılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Müşteriler içerisinden dövizli çalışılan müşteri olup olmadığı araştırılmalıdır. Dövizli bakiye için mutabakat yapılmalı, TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılarak kur farkı kaydı atılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Müşteri hesaplarından alacak bakiyesi verenlerin olması durumunda öncelikle bakiyenin doğruluğu tespit edilmeli daha sonra 340-Alınan Sipariş Avansları hesabına aktarılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Müşteriler içerisinden tahsilat sorunu yaşananların tespit edilerek en geç dönem sonuna kadar şirket avukatı aracılığıyla yasal yollara başvurulmalıdır. Böyle bir durum söz konusu olması durumunda, şüpheli alacak karşılığı ayrılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Ortaklardan, iştiraklerden, bağlı ortaklıklardan alacağın olması durumunda, muavin dökümü alınarak adat çalışması yapılıp yapılmayacağına karar verilmelidir. Yine dövizli alacak söz konusu olması durumunda TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır. Ortaklardan, iştiraklerden ve bağlı ortaklıklardan olan alacak için mutabakat yazısı alınmasında yarar bulunmaktadır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Stokların kontrolü için öncelikle fiziksel yapılan stok sayım tutanaklarıyla stok modülündeki stoklar karşılaştırılmalıdır. Birbirine karışan stoklar olabileceği gibi, bazı stok kalemleri eksi olarak bakiye verebilmektedir. Bazı stok kalemleri kayıp/zayi/çalıntı vb. nedenlerden dolayı fiziken olmamasına rağmen kayıtlarda görünmektedirler. Gerekli araştırma, kontrol ve düzeltme yapılarak stoklar uyumlu hale getirilmelidir. Daha sonra stok modülündeki stok kalemleri mizandaki ilgili stok hesaplarıyla karşılaştırılarak kontrolü sağlanmalıdır. Maliyet çalışmaları var ise maliyet tablolarıyla hem tutar hem miktar olarak uyumlu olması gerekir. Stoklar için hem miktar hem de tutar yönünden stok dengesi çalışması yapılmalıdır. Fire oranlarının ilgili meslek kuruluşlarınca açıklanan oranlarla uyumlu olup olmadığına bakılmalıdır. Fire oranının ilgili meslek kuruluşlarınca açıklanan oranlardan yüksek olması durumunda aradaki fark için araştırma yapılmalı, nedenleri bulunmalıdır. Özel bir durum söz konusu ise meslek kuruluşundan bu konuyla ilgili çalışma istenmesi gerekir. Aksi takdirde vergisel açıdan sorun teşkil eder.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Stoklarda değer düşüklüğü var ise gerekli mercilere başvurarak değer tespiti yaptırılmalıdır. Yapılan değer tespit sonucuna göre stok değer düşüklüğü karşılığı ayrılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Verilen Sipariş Avansları hesabının bakiyesinin nelerden oluştuğuna bakılmalıdır. Bazı bakiyeler yapılacak ithalat nedeniyle oluşmakta, bazı bakiyeler ise pasifteki bazı hesapların ters bakiye vermesi nedeniyle aktarılmasından oluşmaktadır. Avans verilen işletmelerle mutabakat yapılması, ileride çıkabilecek hukuki sorunlar için önemli olacaktır. Bu hesapta da dövizli ödeme var ise TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Gelecek aylara ve gelecek yıllara ait giderlerin kontrolleri yapılmalıdır. Bu hesaplarda ilgili dönemi ilgilendiren tutarların, ilgili gider hesaplarına aktarılması sağlanmalıdır. Önceki dönem veya dönemleri ilgilendiren tutar olup olmadığı araştırılmalı, böyle bir durum söz konusu ise kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınması gerekir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Her ayın sonunda KDV tahakkuk maddesi yapılmalıdır. Yapılan tahakkuk maddesi sonucunda mizandaki ilgili hesap bakiyesinin KDV beyannamesiyle uyumlu olup olmadığı kontrol edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Peşin ödenen banka stopajları için ilgili bankadan döküm alınmalıdır. Alınan dökümdeki tutarların 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar hesabıyla ve 642 Faiz Gelirleri hesabıyla uyumlu olup olmadığının kontrolü yapılmalıdır. Fark bulunması halinde gerekli düzeltme kayıtların yapılması gerekir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Dönem içerisinde tahakkuk eden geçici vergi olup olmadığı kontrol edilerek, tahakkuk eden vergilerin ödenip ödenmediğine bakılmalıdır. Ödenmeyen geçici vergi Kurumlar Vergisinden düşülmemelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Avans hesapları kontrol edilerek, alacak bakiyesi veren muavin hesap olması durumunda pasifteki uygun bir hesaba aktarılması gerekmektedir. Dövizli avans olup olmadığı araştırılarak dönem sonunda dövizli bakiye olması durumunda TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Amortisman hesaplama tablosundaki toplam tutarların mizanda bulunan ilgili hesap bakiyesiyle aynı olup olmadığı kontrol edilmelidir. Dönem amortisman tutarının kayıtlara doğru intikal ettirilip ettirilmediğine bakılmalıdır. Amortisman tablosundaki faydalı ömürler gözden geçirilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Dönem içerisinde dövizli ve/veya kredili sabit kıymet alımı söz konusu ise ödenen faiz ve kur farkı tutarının sabit kıymetin maliyetiyle ilişkilendirilmesi gerekir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Satılan sabit kıymetlerin bedellerinin sabit kıymet hesabından ve birikmiş amortisman hesabından doğru çıkış yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Dönem içerisinde 87.03 grubuna giren (binek otomobilleri ve esas itibariyle insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu taşıtlar (87.02 pozisyonuna girenler hariç) (steyşın vagonlar ve yarış arabaları dahil) taşıt alımı söz konusu olması durumunda KDV ve ÖTV tutarının maliyet ya da gider hesaplarına kayıt yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabında tutar var ise bunların tamamlanıp tamamlanmadığı sorgulanmalıdır. Kullanıma hazır hale gelenleri ve tamamlananları ilgili aktif hesaba aktarılması gerekir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Bankalardan kullanılan kredi olması durumunda ilgili bankadan ekstre/ödeme planı temin edilerek mizan bakiyesiyle karşılaştırılmalıdır. Kullanılan kredilere ait ilgili döneme isabet eden faiz tutarı var ise gerekli hesaplama yapılarak gider tahakkuku yapılmalıdır. İlgili döneme ait gider tahakkuku yapılmaması durumunda sonraki hesap döneminde kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınması gerekir. Dövizli kredi olması durumunda TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Kredi kartı hesap ekstresi ile 309 Diğer Mali Borçlar hesap bakiyesi karşılaştırılır. Başka muhasebe hesabı kullanılması durumunda ilgili hesapla kontrol edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Satıcılarla ve verilen avanslarla mutabakat yapılması sağlanmalıdır. Mutabakat farkları için çalışma yapılmalıdır. Dövizli satıcılar ve avanslar için TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır. Bu hesaplarda borç bakiyesi veren muavin hesabın olması durumunda hesabın ve ödemenin durumuna göre 159 Verilen Sipariş Avansları hesabına, 136 Diğer Çeşitli Alacaklar hesabına, 195 İş Avansları hesabına gibi hesaplara aktarma yapılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Personele ücret veya diğer çeşitli nedenlerden dolayı borç var ise ilgili ücret bordrosu, kıdem/ihbar tazminatı bordrosu vb. belgelerle kontrolü yapılmalıdır. Personele verilen ücret avansların bu borçlardan düşülüp düşülmediğine bakılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Gelir ve gider tahakkuk hesaplarının doğru işleyip işlemediği, dönem içerisindeki hareketleriyle birlikte kontrol edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Ödenecek Vergi ve SGK Primleri tutarlarının mizandaki ilgili hesaplarla uyumlu olup olmadığı tahakkuk fişi ve beyannamelerle kontrol edilmelidir. Ödenmeyen SGK ve vergi borcu olup olmadığı sorgulanmalı, borcun olması durumunda başka bir hesap altında açılacak muavin hesapta (örneğin 368 hesap) takip edilmelidir. Ödenmeyen SGK priminin kanunen kabul edilmeyen gider olduğu unutulmamalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Finansal Kiralama işleminin olup olmadığı sorgulanmalı, ödeme planları temin edilmelidir. İlk yıl ödenen faiz ve kur farkı (dövizli ise) tutarları sabit kıymetin maliyetine dahil edilmelidir. Temin edilen ödeme planıyla mizandaki bakiyelerin uyumlu olup olmadığı kontrol edilmelidir. Dövizli finansal kiralama işlemi olması durumunda TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; İlişkili kişilerle olan işlemler gözden geçirilmeli, mizandaki hesap bakiyelerin birbiriyle uyumlu olup olmadığı kontrol edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; İlişkili kişilerden veya diğer işletmelerden gelen faiz, kur farkı, ciro primi vb. adlar altında gelen fatura ve işlemler gözden geçirilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; İlişkili kişilerden kullanılan kredi veya borçlanmaların tutarları kontrol edilmeli, özsermayenin üç katını aşan borçlanmalar tespit edilmelidir. Özsermayenin üç katını aşan borçlanmalara isabet eden faiz, kur farkı gibi işlemler kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınacağından bunlara isabet eden ve indirim konusu yapılan KDV tutarının bulunması halinde düzeltme işleminin yapılması gerekmektedir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Mümkün ise dövizli hesapların kur değerleme tablosu oluşturulmalı muhasebe kayıtları bunun üzerinden yapılmalıdır. Kur değerleme kayıtlarının yapılmasından sonra hesap bakiyesinin doğruluğu kontrol edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Sermayenin artırımı veya azaltımı söz konusu olması durumunda muhasebe kaydının yapılması gerekir. Ortaklık yapısında bir değişiklik olması durumunda da muhasebe kaydının yapılması unutulmamalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Dönem içerisinde kar dağıtımı olup olmadığı, muhasebe kaydının doğru yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir. Gerçek kişi ortaklara yapılan kar dağıtımından stopaj kesintisi yapılıp yapılmadığı ve muhtasar beyanname ile beyan edilip edilmediği araştırılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Önceki dönemde satışı yapılan ve satıştan doğan karın istisna olduğu durumlarda fon ayrılmasıyla ilgili kaydın izleyen dönemde kurumlar vergisi beyannamesi verme süresi içerisinde yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Önceki dönemlerde ayrılan fon tutarının yasal süre dolmadan sermaye dışında başka bir hesaba aktarılıp aktarılmadığı veya ortaklara dağıtılıp dağıtılmadığı kontrol edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Yenileme fonu ayrılması durumunda yasal şartları taşıyıp taşımadığı kontrol edilmeli, daha önce ayrılan yenileme fonunun yasal süresinin bitip bitmediğinin araştırılması, bitmesi durumunda ilgili gelir hesabına aktarılması sağlanmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Gelir tablosu hesaplarının kontrollerinde öncelikle gelir hesaplarının alacak bakiyesi, gider hesapların ise borç bakiyesi vermesi gerekir. Ters bir durum var ise öncelikle bu durumun düzeltilmesi gerekir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Düzenlenen mal veya hizmet faturalarının ilgili gelir hesaplarına intikal edip etmediği örnekleme fatura seçimiyle kontrol edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Gelir hesaplarındaki satışların bir kısmı KDV beyannamesine intikal eden tutarlarla karşılaştırılması gerekir. (Örneğin 601 hesap gibi)</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Dönem içerisinde özellikli satışlar mevcut ise (örneğin sabit kıymet satışları) bunların muhasebe kayıtları kontrol edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Kira gelirleri ile kira giderleri kira kontratıyla ve muavinle kontrol edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Brüt ücret giderleri, kıdem/ihbar tazminatları, huzur hakları gibi tahakkuklar muhtasar beyannamede de bildirildiği için karşılaştırma yapılması doğru olacaktır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Yurtdışına ihraç edilen mallar ile ilgili gümrük beyannamelerin kapanış tarihleri gözden geçirilerek sonraki döneme sarkan ihracat olup olmadığı kontrol edilmelidir. Böyle bir durumun söz konusu olması durumunda gerekli düzeltme işlemlerinin yapılması yerinde olacaktır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Satışların maliyeti hesaplarındaki tutarların maliyet tablolarından ve diğer ilgili hesaplardan doğru aktarılıp aktarılmadığı kontrol edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; 87.03 grubuna giren (binek otomobilleri ve esas itibariyle insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu taşıtlar (87.02 pozisyonuna girenler hariç) (steyşın vagonlar ve yarış arabaları dahil) taşıtlara ait ödenen motorlu taşıt vergileri kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Dönem içerisinde bağış-yardım olup olmadığı kontrol edilerek belgeleri temin edilmelidir. Kurumlar Vergisi Kanunu ve Gelir Vergisi Kanunu çerçevesinde değerlendirmeler yapılmalıdır. Mevzuatın uygun gördüğü bağış ve yardımlar Kurumlar Vergisi beyannamesinde ve Gelir Vergisi beyannamesinde indirim olarak dikkate alınır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Dönem içerisinde sponsorluk anlaşması olup olmadığı sorgulanmalı, sponsorluk harcamaları ilgili mevzuat çerçevesinde kontrol edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Firmanın Yatırım Teşvik belgesine sahip olup olmadığı ve bu kapsamda harcaması olup olmadığı araştırılmalıdır. İndirimli Kurumlar Vergisi uygulaması söz konusu ise hesaplama tablolarının kontrol edilmesi vergi karşılığı ayrılması için son derece önemlidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Dönem içerisinde nakit sermaye artırımı söz konusu ise Nakdi Sermaye Artışından Kaynaklanan Faiz İndirimi hesaplaması kontrol edilmelidir. Bu hesaplama da vergi karşılığı tutarını etkilemektedir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Ar-Ge harcamalarının bulunması durumunda, bilgi ve belgeler temin edilerek kontroller yapılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler için dikkatli bir çalışma yapılmalıdır.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Dönem içerisinde yansıtma hesapları çalışmış ise bakiyelerinin ilgili ana hesaplarla karşılaştırılarak kontrol edilmesi gerekir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">&bull; Vergi karşılığı çalışması titiz bir şeklide yapılmalıdır. Önceki dönemlerden devir gelen mali zararların olup olmadığı araştırılmalıdır. Vergi affından yararlanıp yararlanmadığı sorgulanmalıdır. Matrah artırımı (kurumlar vergisi, gelir vergisi) söz konusu durumunda geçmiş yıllar mali zararın &frac12;&rsquo;si indirim konusu yapılamamaktadır. Vergi matrahına ulaşırken, ticari kara ilave edilecekler ile ticari kardan düşülecekler, indirimi yapılacak hususlar dikkatli bir şekilde tespit edilmelidir.</font></p>

<p align="JUSTIFY"><font size="2">Mizan kontrolü ihmal edilmemesi gereken önemli bir husustur. Burada yakalayamayacağımız bir yanlışlık, direkt olarak mali tabloların doğruluğunu etkileyecektir. Bu durum hem yönetimsel hem mali hem de vergisel sonuçlar doğuracaktır. Yönetimsel sonuçlar firma yönetiminin alacağı kararları, mali sonuçlar kar payı dağıtımını ve vergisel sonuçlar ise vergi matrahının yanlış hesaplanması neden olacaktır. Tablolar yönetime sunulduktan veya vergi beyanları verildikten sonra ortaya çıkacak yanlışlıkları düzeltmek daha sancılı olacaktır.</font></p>
</div>

<div><strong>Necat KOLĞU SMMM ( Baş Denetçi) / Ocak 2020</strong></div>
MİZAN KONTROLÜ

Muhasebe; işletmelerin mali işlemlerini kaydeden, sınıflandıran, özetleyen ve raporlayan bir bilim dalı olarak adlandırılmaktadır. Günümüzde en küçük bir işletmede bile muhasebe önem arz etmektedir.

Muhasebe, işletmelerin varlıklarının ve kaynaklarının oluşumunu, bunların kullanılma biçimini, işletmelerin yaptığı işlemler sonucunda bu varlıklar ve kaynaklardaki değişmeleri, işletmelerin mali durumlarını açıklayacak bilgileri sağlayan ve bu bilgileri ilgili kişi ve kurumlara ileten bir bilgi sistemi ile oluşmaktadır. Muhasebe sadece kar amacı ile kurulan işletmelerle ilgili değil, kar amacı gütmeyen yani topluma fayda için hizmet veren tüm kuruluşlar için de geçerlidir.

Ticari hayatta birçok işlem yapılmaktadır. Bu işlemlerin düzenli olarak takibinin yapılması gerekir. İşletmelerin yaptıkları parasal tüm işlemler muhasebeyi yakından ilgilendirmektedir. Bu nedenle yasal defterlere yapılan kayıtlar önemlidir. Muhasebenin işlevini yerine getirebilmesi için belirli görevleri bulunmaktadır. Bu görevlere muhasebenin fonksiyonları denir. Muhasebenin fonksiyonlarını kaydetme, sınıflandırma, özetleme ve raporlama olarak dört ana grupta toplayabiliriz.

Muhasebede yapılan işlemlerin doğruluğunun kontrolü için bazı işlevler mevcuttur. Bunların en başında mizan kontrolü gelmektedir.

Mizan büyük defter (Defter-i Kebir) toplamlarını gösteren özet bir tablodur. Diğer bir deyişle, bir şirketin bütün muhasebe hesapları bir araya getirildiğinde mizan dediğimiz tasnifli tabloyu elde ederiz.

Mizan kontrolünden önce hesap planı hakkında kısa bilgi vermekte yarar vardır. Hesap planı; bilanço hesapları, faaliyet hesapları, serbest hesaplar (genellikle bütçe hesapları olarak kullanılmaktadır) ve nazım hesapları olmak üzere dört ana bölüme ayrılır. Bilanço hesapları bölümü 1 numaradan 5 numaraya kadar olan ana hesap gruplarından, faaliyet hesapları bölümü 6 numaralı ana hesap grubundan, bütçe hesapları bölümü 8 numaralı ana hesap grubundan ve nazım hesaplar bölümü ise 9 numaralı ana hesap grubundan oluşur. Hesap planında 1-2-3-4 ve 5 hesap kodu ile başlayan hesaplar bilanço hesabı olarak adlandırılır. Her bir ana hesap grubunu ilgilendiren işlemler ait oldukları hesap grubu içinde açılacak ilgili bilanço hesaplarına kaydedilir. Her bilanço hesabı ayrıca ihtiyaca göre yeteri kadar yardımcı hesaplara ayrılabilir.

6 hesap kodu ile başlayan faaliyet hesapları ana hesap grubu, işletmelerin faaliyet dönemine ilişkin olarak tahakkuk eden her türlü gelir ve giderlerinin ekonomik sınıflandırmaya uygun olarak izlenmesi ve faaliyet sonuçlarının üretilmesi için kullanılır.

7 hesap kodu ile başlayan maliyet ve yönetim hesapları, muhasebe ilke ve standartlarına aykırı olmamak şartıyla, işletmelerin yönetim ve maliyet muhasebesi ihtiyaçları için kullanılır.

9 hesap kodu ile başlayan nazım hesaplar ana hesap grubu, varlık, kaynak, gelir ve gider hesaplarında izlenmeyen ve muhasebenin sadece bilgi verme görevi yüklediği işlemler ile işletmenin muhasebe disiplini altında toplanması istenen işlemleri ve gelecekte doğması muhtemel hak ve yükümlülüklerin izlenmesi için kullanılır.

Mizan, mali tabloların kaynağı olduğundan kontrolünün iyi yapılması gerekir. Mizanda bulunan hesaplardaki hatalar mali tabloların hatalı çıkmasını, yanlış yorum ve analizler yapılmasına ve vergisel kayıplara neden olur.

Mizanda işletmenin bütün hesaplarının borç toplamları, alacak toplamları ve hesapların bakiyeleri yer alır. Bütün hesapların toplamları ve bakiyeleri bir tablo üzerinde yer aldığı için hesapların durumlarını değerlendirmek daha kolay olur. Bir hesabın bakiyesini öğrenmek için defter-i kebir sayfalarına bakmak yerine mizana bakarak bilgiye daha hızlı ulaşılır. İşletmenin ne kadar borcu olduğunu ya da ne kadar alacağı olduğunu mizandan görebiliriz. Müşterilerle ya da satıcılarla mizana bakarak bakiye karşılaştırması yapılır. Bakiyede sorun var ise defter-i kebirden kayıtların ayrıntılarına bakılarak gerekli kontroller sağlanır.

Ülkemizde, bilanço usulüne göre defter tutan gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin faaliyet ve sonuçlarının sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi, mali tablolar aracılığı ile ilgililere sunulan bilgilerin tutarlılık ve mukayese edilebilirlik niteliklerini koruyarak gerçek durumu yansıtmasının sağlanması ve işletmelerde denetimin kolaylaştırılması amacıyla 26.12.1992 tarih ve 21447 sayılı Resmi Gazetede 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliği yayımlanmıştır. Bu tebliğ ile birlikte “Tek Düzen Hesap Planı” yürürlüğe girmiştir. İşletmeler, muhasebe sistemlerini tekdüzen hesap çerçevesi ve hesap planı doğrultusunda kurmak zorundadır. İşletmeler, Tek Düzen Hesap Planı çerçevesinde maliyetlerini ve giderlerini 7/A veya 7/B seçeneğine göre kayıt altına almaları gerekmektedir. Ancak günümüzde 7/B seçeneğini kullanan işletme sayısı oldukça düşük sayıdadır.

Mizanı daha iyi kontrol etmek için:

Mizanını kontrol ettiğimiz firmayı iyi tanımalıyız,

Sektörle ilgili uygulamaları, işletmenin özellikli durumlarını, sektörün durumunu, ekonomideki yerini araştırmalıyız,

Yapılan muhasebe kayıtlarını kontrol etmeli ve sorgulamalıyız,

Muhasebeyi, muhasebe uygulamalarını ve tek düzen hesap planını iyi bilmeliyiz.

Ticari işlemler sonucunda işletmenin yapmış olduğu muhasebe kayıtlarının doğruluğunu, büyük defter hesaplarına doğru olarak kaydedilip kaydedilmediğini kontrol etmek için aylık, üç aylık, altı aylık, yıllık, iki tarih arası ve dönem sonunda genel geçici mizan ve kesin mizan düzenlenir.

Düzenlenen mizanın, borç toplamı ile alacak toplamının ve borç bakiyesi toplamı ile alacak bakiyesi toplamının birbirine eşit olması gerekir. Dip toplamları birbirine eşit değilse kayıt eksikliği var demektedir. Günümüzde hemen hemen tüm muhasebe kayıtları bilgisayar ortamında muhasebe programıyla yapılmaktadır. Bazen elektrik kesintilerinden, bazen muhasebe programının hata vermesi vb. sebeplerden dolayı yapılan muhasebedeki fiş kaydı tamamlanmamış olabilmektedir. Bu durumda genellikle muhasebe programlarında kapatılmamış fişler raporu bulunmaktadır. Bu raporu çalıştırarak kapatılmamış fişleri tespit etmek mümkündür. Tespit edildikten sonra ilgili fişin içerisinde girerek muhasebe kaydının tamamlanması sağlanmalıdır.

1 ve 2 hesap kodu ile başlayan hesaplar, hesap planının aktifinde yer alırlar ve dönem sonunda ya bakiye vermezler ya da borç bakiyesi verirler.

Pasif karakterli olmakla beraber, düzenleyici hesap olarak aktifte yer alan 103-Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabı, 119-Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı, 122-Alacak Senetleri Reeskontu hesabı, 129-Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı hesabı, 137-Diğer Alacak Senetleri Reeskontu hesabı, 139-Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı hesabı, 158-Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı, 199-Diğer Dönen Varlıklar Karşılığı hesabı, 222-Alacak Senetleri Reeskontu hesabı, 229-Şüpheli Alacaklar Karşılığı hesabı, 237-Diğer Alacak Senetleri Reeskontu hesabı, 239-Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı hesabı, 241-Bağlı Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı, 243-İştiraklere Sermaye Taahhütleri hesabı, 244-İştirakler Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı, 246-Bağlı Ortaklıklara Sermaye Taahhütleri hesabı, 247-Bağlı Ortaklıklar Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı, 249-Diğer Mali Duran Varlıklar Karşılığı hesabı, 257-Birikmiş Amortismanlar hesabı, 268-Birikmiş Amortismanlar hesabı, 278-Birikmiş Tükenme Payları hesabı, 298-Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı, 299-Birikmiş Amortismanlar hesabı dışındaki 1-2 hesap kodu ile başlayan hesaplar hiçbir zaman alacak bakiyesi vermez. Alacak bakiyesi vermesi durumunda, hesap incelenerek gerekli düzeltmelerin yapılması veya pasif karakterli hesaplardan uygun olan bir hesaba virman yapılmalıdır.

Yine aynı şekilde bilançonun pasifinde yer alan ve 3 - 4 ve 5 hesap kodu ile başlayan hesaplar ise dönem sonunda ya bakiye vermezler ya da alacak bakiyesi verirler.

Aktif karakterli olmakla beraber, düzenleyici hesap olarak pasifte yer alan 308-Menkul Kıymetler İhraç Farkı hesabı, 322-Borç Senetleri Reeskontu hesabı, 337-Diğer Borç Senetleri Reeskontu hesabı, 371-Dönem Karının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri hesabı, 408-Menkul Kıymetler İhraç Farkı hesabı, 422-Borç Senetleri Reeskontu hesabı, 437-Diğer Borç Senetleri Reeskontu hesabı, 501-Ödenmemiş Sermaye hesabı, 580-Geçmiş Yıllar Zararları hesabı, 591-Dönem Net Zararı hesabı dışındaki 3-4-5 hesap kodu ile başlayan hesaplar hiçbir zaman borç bakiyesi vermez. Borç bakiyesi vermesi durumunda, hesabın incelenerek düzeltmenin veya aktif karakterli hesaplardan uygun olan bir hesaba (5 kodlu hesaplar hariç) virman yapılmalıdır.

6 hesap kodu ile başlayan gelir tablosu hesapları ile 7 hesap kodu ile başlayan maliyet hesapları dönem sonunda ilgili hesaplara aktarılarak kapatılırlar ve dönem sonu itibariyle bakiye vermezler.

Kısaca bilançodaki düzenleyici hesap harici olan hesaplar ters bakiye vermemelidir. 6 hesap kodu ile başlayan hesaplar dönem içerisinde gelir hesabı ise alacak, gider hesabı ise borç bakiyesi vermelidir. 7 hesap kodu ile başlayan maliyet hesapları ise dönem içerisinde (yansıtma hesapları hariç) borç bakiyesi vermelidir.

Yıl içerisinde alınan mizanlarda özellikle bazı bilanço hesaplarının ters bakiye (borç/alacak, hem ana hesap bazında hem muavin hesap bazında) vermemesi önem arz eder. Örneğin 100 Kasa hesabının alacak bakiyesi vermesi, 257/268/278 Birikmiş Amortisman hesaplarının borç bakiyesi vermesi gibi. Özellikli hesaplarda böyle bir durum söz konusu olması durumunda hesap kontrolün sağlanması ve düzeltme kayıtlarının yapılması gerekir.

Aynı şeklide alınan mizanlarda 6 ve 7 kodlu hesaplarda da ana hesap ve muavin hesap bazında ters bakiye vermemesi gerekir. Böyle bir durum tespit edildiğinde hesaplar kontrol edilmeli ve düzeltme işlemlerinin yapılması icap eder.

Mizan alındığında mizan üzerinde, firmanın unvanı/adı soyadı, hangi tarih itibariyle alındığı ve alış tarihinin olmasına dikkat edilmeli, bu bilgiler yok ise mizan üzerine yazılmalıdır.

Dönem içerisinde ve/veya dönem sonunda yapılan kasa sayımı (nakit, çek, senet vb.), stok sayımı tutanakları temin edilmelidir.

Muhasebe kayıtlarında döviz miktarları da takip ediliyor ise dövizli mizanın alınması da bazı kontrollerin daha kolay olmasını sağlayacaktır.

Tüm bu işlerden sonra hesap kontrolü başlamalıdır.

• Kasa sayım tutanağındaki TL tutar ile mizandaki tutar kontrol edilmelidir. Sayım tutanağında TL dışında döviz var ise TCMB efektif döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır. Sayım tutanağındaki tutarlar ile muhasebedeki tutarlar arasında fark var ise nedeni araştırılmalıdır.

• Muhasebe programında kasa modülü kullanılıyor ise buradan da döküm (TL ve döviz olarak) alınarak, sayım tutanağındaki ve mizandaki miktarlarla karşılaştırılması gerekir.

• Kasa sayım tutanağında portföyde çek, senet, altın vb. var ise 101 Alınan Çekler hesabı, 108 Hazır Değerler hesabı, 121 Alacak Senetleri hesabı, 221 Alacak Senetleri hesabı gibi hesaplardaki bakiyelerle karşılaştırılmalıdır. Dövizli çek ve senet bulunması halinde TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır. Muhasebe programındaki çek ve senet modüllerinden döküm alınarak hem fiziki sayımla hem de mizanla karşılaştırılarak uyumlu olup olmadıkları kontrol edilmelidir.

• Kasada bulunan altınlar değerleme günündeki değerine getirilmelidir. Bunun için piyasa değerinin araştırılması ve bilgi ve belgeler toplanması gerekir.

• Kasa hesabının muavin dökümü alınarak günlük bakiyeler kontrol edilmelidir. Alacak bakiyesi veren durumlarda gerekli düzeltme işleminin yapılması gerekir. Ayrıca günlük bakiyelerin yüksek olup olmadığı tespit edilmeli, yüksek olması durumunda adat çalışması yapılmalıdır.

• Bankaya tahsile verilen çek ve senetler olması durumunda ilgili bankadan döküm istenmelidir. Gelen döküm ile hesabın bakiyesi kontrol edilmelidir. Ayrıca dövizli çek ve senet bulunması halinde TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır.

• Çalışılan bankalardan her ayın ekstresi temin edilmeli ve muavin hesap bazında gerekli kontrolün yapılması sağlanmalıdır. Mizan hangi tarih itibariyle kontrol ediliyor ise o tarihteki banka ekstresi bakiyesi ile mizandaki ilgili banka bakiyesinin tutarlı olup olmadığı kontrol edilmelidir.

• Bankadaki döviz bakiye tutarı TCMB döviz alış kuruyla değerlemeye tabi tutularak kur farkı kaydının yapılması gerekir.

• Bankalarda vadeli mevduat olup olmadığı araştırılmalıdır. Vadeli mevduat söz konusu ise, hesabın ne zaman açıldığı, vadesi, faiz oranı gibi bilgiler temin edilerek faiz geliri hesaplanmalı ve kıst gelir tahakkuk kaydı yapılmalıdır.

• Verilen borç çekleri ve senetleri için muhasebe programındaki çek ve senet modüllerinden döküm temin edilerek 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabı, 321 Borç Senetleri hesabı, 421 Borç Senetleri hesabı kontrol edilmelidir. Dövizli çek ve senet bulunması halinde TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır.

• 101 Alınan Çekler hesabı ve 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabı içerisinde vadeleri bir sonraki döneme isabet eden çeklerin 121 Alacak Senetleri hesabına, 321 Borç Senetleri hesabına virman yapılması gerekir.

• Mal ve hizmet satışları nedeniyle pos cihazı vasıtasıyla tahsilat yapılıyor ise bankadan pos ekstresi temin edilmeli ve mizanla bakiye kontrolü sağlanmalıdır.

• Yatırım fonları olup olmadığını araştırılmalı, kaç adet yatırım fonu kaldığının ve değerleme gününde bankadan bir fonun değeri hakkında bilgi alınmalıdır. Dönem sonunda yatırım fonu değerlemeye tabi tutulmalıdır.

• Müşterilerin bakiyeleri için mutabakat yapılmalı, bakiyesi farklı olan hesaplar kontrol edilmelidir. Kontrol sonucunda oluşan farklar için gerekli kayıtlar yapılmalıdır.

• Müşteriler içerisinden dövizli çalışılan müşteri olup olmadığı araştırılmalıdır. Dövizli bakiye için mutabakat yapılmalı, TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılarak kur farkı kaydı atılmalıdır.

• Müşteri hesaplarından alacak bakiyesi verenlerin olması durumunda öncelikle bakiyenin doğruluğu tespit edilmeli daha sonra 340-Alınan Sipariş Avansları hesabına aktarılmalıdır.

• Müşteriler içerisinden tahsilat sorunu yaşananların tespit edilerek en geç dönem sonuna kadar şirket avukatı aracılığıyla yasal yollara başvurulmalıdır. Böyle bir durum söz konusu olması durumunda, şüpheli alacak karşılığı ayrılmalıdır.

• Ortaklardan, iştiraklerden, bağlı ortaklıklardan alacağın olması durumunda, muavin dökümü alınarak adat çalışması yapılıp yapılmayacağına karar verilmelidir. Yine dövizli alacak söz konusu olması durumunda TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır. Ortaklardan, iştiraklerden ve bağlı ortaklıklardan olan alacak için mutabakat yazısı alınmasında yarar bulunmaktadır.

• Stokların kontrolü için öncelikle fiziksel yapılan stok sayım tutanaklarıyla stok modülündeki stoklar karşılaştırılmalıdır. Birbirine karışan stoklar olabileceği gibi, bazı stok kalemleri eksi olarak bakiye verebilmektedir. Bazı stok kalemleri kayıp/zayi/çalıntı vb. nedenlerden dolayı fiziken olmamasına rağmen kayıtlarda görünmektedirler. Gerekli araştırma, kontrol ve düzeltme yapılarak stoklar uyumlu hale getirilmelidir. Daha sonra stok modülündeki stok kalemleri mizandaki ilgili stok hesaplarıyla karşılaştırılarak kontrolü sağlanmalıdır. Maliyet çalışmaları var ise maliyet tablolarıyla hem tutar hem miktar olarak uyumlu olması gerekir. Stoklar için hem miktar hem de tutar yönünden stok dengesi çalışması yapılmalıdır. Fire oranlarının ilgili meslek kuruluşlarınca açıklanan oranlarla uyumlu olup olmadığına bakılmalıdır. Fire oranının ilgili meslek kuruluşlarınca açıklanan oranlardan yüksek olması durumunda aradaki fark için araştırma yapılmalı, nedenleri bulunmalıdır. Özel bir durum söz konusu ise meslek kuruluşundan bu konuyla ilgili çalışma istenmesi gerekir. Aksi takdirde vergisel açıdan sorun teşkil eder.

• Stoklarda değer düşüklüğü var ise gerekli mercilere başvurarak değer tespiti yaptırılmalıdır. Yapılan değer tespit sonucuna göre stok değer düşüklüğü karşılığı ayrılmalıdır.

• Verilen Sipariş Avansları hesabının bakiyesinin nelerden oluştuğuna bakılmalıdır. Bazı bakiyeler yapılacak ithalat nedeniyle oluşmakta, bazı bakiyeler ise pasifteki bazı hesapların ters bakiye vermesi nedeniyle aktarılmasından oluşmaktadır. Avans verilen işletmelerle mutabakat yapılması, ileride çıkabilecek hukuki sorunlar için önemli olacaktır. Bu hesapta da dövizli ödeme var ise TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır.

• Gelecek aylara ve gelecek yıllara ait giderlerin kontrolleri yapılmalıdır. Bu hesaplarda ilgili dönemi ilgilendiren tutarların, ilgili gider hesaplarına aktarılması sağlanmalıdır. Önceki dönem veya dönemleri ilgilendiren tutar olup olmadığı araştırılmalı, böyle bir durum söz konusu ise kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınması gerekir.

• Her ayın sonunda KDV tahakkuk maddesi yapılmalıdır. Yapılan tahakkuk maddesi sonucunda mizandaki ilgili hesap bakiyesinin KDV beyannamesiyle uyumlu olup olmadığı kontrol edilmelidir.

• Peşin ödenen banka stopajları için ilgili bankadan döküm alınmalıdır. Alınan dökümdeki tutarların 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar hesabıyla ve 642 Faiz Gelirleri hesabıyla uyumlu olup olmadığının kontrolü yapılmalıdır. Fark bulunması halinde gerekli düzeltme kayıtların yapılması gerekir.

• Dönem içerisinde tahakkuk eden geçici vergi olup olmadığı kontrol edilerek, tahakkuk eden vergilerin ödenip ödenmediğine bakılmalıdır. Ödenmeyen geçici vergi Kurumlar Vergisinden düşülmemelidir.

• Avans hesapları kontrol edilerek, alacak bakiyesi veren muavin hesap olması durumunda pasifteki uygun bir hesaba aktarılması gerekmektedir. Dövizli avans olup olmadığı araştırılarak dönem sonunda dövizli bakiye olması durumunda TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır.

• Amortisman hesaplama tablosundaki toplam tutarların mizanda bulunan ilgili hesap bakiyesiyle aynı olup olmadığı kontrol edilmelidir. Dönem amortisman tutarının kayıtlara doğru intikal ettirilip ettirilmediğine bakılmalıdır. Amortisman tablosundaki faydalı ömürler gözden geçirilmelidir.

• Dönem içerisinde dövizli ve/veya kredili sabit kıymet alımı söz konusu ise ödenen faiz ve kur farkı tutarının sabit kıymetin maliyetiyle ilişkilendirilmesi gerekir.

• Satılan sabit kıymetlerin bedellerinin sabit kıymet hesabından ve birikmiş amortisman hesabından doğru çıkış yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.

• Dönem içerisinde 87.03 grubuna giren (binek otomobilleri ve esas itibariyle insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu taşıtlar (87.02 pozisyonuna girenler hariç) (steyşın vagonlar ve yarış arabaları dahil) taşıt alımı söz konusu olması durumunda KDV ve ÖTV tutarının maliyet ya da gider hesaplarına kayıt yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.

• 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabında tutar var ise bunların tamamlanıp tamamlanmadığı sorgulanmalıdır. Kullanıma hazır hale gelenleri ve tamamlananları ilgili aktif hesaba aktarılması gerekir.

• Bankalardan kullanılan kredi olması durumunda ilgili bankadan ekstre/ödeme planı temin edilerek mizan bakiyesiyle karşılaştırılmalıdır. Kullanılan kredilere ait ilgili döneme isabet eden faiz tutarı var ise gerekli hesaplama yapılarak gider tahakkuku yapılmalıdır. İlgili döneme ait gider tahakkuku yapılmaması durumunda sonraki hesap döneminde kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınması gerekir. Dövizli kredi olması durumunda TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır.

• Kredi kartı hesap ekstresi ile 309 Diğer Mali Borçlar hesap bakiyesi karşılaştırılır. Başka muhasebe hesabı kullanılması durumunda ilgili hesapla kontrol edilmelidir.

• Satıcılarla ve verilen avanslarla mutabakat yapılması sağlanmalıdır. Mutabakat farkları için çalışma yapılmalıdır. Dövizli satıcılar ve avanslar için TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır. Bu hesaplarda borç bakiyesi veren muavin hesabın olması durumunda hesabın ve ödemenin durumuna göre 159 Verilen Sipariş Avansları hesabına, 136 Diğer Çeşitli Alacaklar hesabına, 195 İş Avansları hesabına gibi hesaplara aktarma yapılmalıdır.

• Personele ücret veya diğer çeşitli nedenlerden dolayı borç var ise ilgili ücret bordrosu, kıdem/ihbar tazminatı bordrosu vb. belgelerle kontrolü yapılmalıdır. Personele verilen ücret avansların bu borçlardan düşülüp düşülmediğine bakılmalıdır.

• Gelir ve gider tahakkuk hesaplarının doğru işleyip işlemediği, dönem içerisindeki hareketleriyle birlikte kontrol edilmelidir.

• Ödenecek Vergi ve SGK Primleri tutarlarının mizandaki ilgili hesaplarla uyumlu olup olmadığı tahakkuk fişi ve beyannamelerle kontrol edilmelidir. Ödenmeyen SGK ve vergi borcu olup olmadığı sorgulanmalı, borcun olması durumunda başka bir hesap altında açılacak muavin hesapta (örneğin 368 hesap) takip edilmelidir. Ödenmeyen SGK priminin kanunen kabul edilmeyen gider olduğu unutulmamalıdır.

• Finansal Kiralama işleminin olup olmadığı sorgulanmalı, ödeme planları temin edilmelidir. İlk yıl ödenen faiz ve kur farkı (dövizli ise) tutarları sabit kıymetin maliyetine dahil edilmelidir. Temin edilen ödeme planıyla mizandaki bakiyelerin uyumlu olup olmadığı kontrol edilmelidir. Dövizli finansal kiralama işlemi olması durumunda TCMB döviz alış kuruyla değerlemesi yapılmalı ve kur farkı kaydı atılmalıdır.

• İlişkili kişilerle olan işlemler gözden geçirilmeli, mizandaki hesap bakiyelerin birbiriyle uyumlu olup olmadığı kontrol edilmelidir.

• İlişkili kişilerden veya diğer işletmelerden gelen faiz, kur farkı, ciro primi vb. adlar altında gelen fatura ve işlemler gözden geçirilmelidir.

• İlişkili kişilerden kullanılan kredi veya borçlanmaların tutarları kontrol edilmeli, özsermayenin üç katını aşan borçlanmalar tespit edilmelidir. Özsermayenin üç katını aşan borçlanmalara isabet eden faiz, kur farkı gibi işlemler kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınacağından bunlara isabet eden ve indirim konusu yapılan KDV tutarının bulunması halinde düzeltme işleminin yapılması gerekmektedir.

• Mümkün ise dövizli hesapların kur değerleme tablosu oluşturulmalı muhasebe kayıtları bunun üzerinden yapılmalıdır. Kur değerleme kayıtlarının yapılmasından sonra hesap bakiyesinin doğruluğu kontrol edilmelidir.

• Sermayenin artırımı veya azaltımı söz konusu olması durumunda muhasebe kaydının yapılması gerekir. Ortaklık yapısında bir değişiklik olması durumunda da muhasebe kaydının yapılması unutulmamalıdır.

• Dönem içerisinde kar dağıtımı olup olmadığı, muhasebe kaydının doğru yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir. Gerçek kişi ortaklara yapılan kar dağıtımından stopaj kesintisi yapılıp yapılmadığı ve muhtasar beyanname ile beyan edilip edilmediği araştırılmalıdır.

• Önceki dönemde satışı yapılan ve satıştan doğan karın istisna olduğu durumlarda fon ayrılmasıyla ilgili kaydın izleyen dönemde kurumlar vergisi beyannamesi verme süresi içerisinde yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.

• Önceki dönemlerde ayrılan fon tutarının yasal süre dolmadan sermaye dışında başka bir hesaba aktarılıp aktarılmadığı veya ortaklara dağıtılıp dağıtılmadığı kontrol edilmelidir.

• Yenileme fonu ayrılması durumunda yasal şartları taşıyıp taşımadığı kontrol edilmeli, daha önce ayrılan yenileme fonunun yasal süresinin bitip bitmediğinin araştırılması, bitmesi durumunda ilgili gelir hesabına aktarılması sağlanmalıdır.

• Gelir tablosu hesaplarının kontrollerinde öncelikle gelir hesaplarının alacak bakiyesi, gider hesapların ise borç bakiyesi vermesi gerekir. Ters bir durum var ise öncelikle bu durumun düzeltilmesi gerekir.

• Düzenlenen mal veya hizmet faturalarının ilgili gelir hesaplarına intikal edip etmediği örnekleme fatura seçimiyle kontrol edilmelidir.

• Gelir hesaplarındaki satışların bir kısmı KDV beyannamesine intikal eden tutarlarla karşılaştırılması gerekir. (Örneğin 601 hesap gibi)

• Dönem içerisinde özellikli satışlar mevcut ise (örneğin sabit kıymet satışları) bunların muhasebe kayıtları kontrol edilmelidir.

• Kira gelirleri ile kira giderleri kira kontratıyla ve muavinle kontrol edilmelidir.

• Brüt ücret giderleri, kıdem/ihbar tazminatları, huzur hakları gibi tahakkuklar muhtasar beyannamede de bildirildiği için karşılaştırma yapılması doğru olacaktır.

• Yurtdışına ihraç edilen mallar ile ilgili gümrük beyannamelerin kapanış tarihleri gözden geçirilerek sonraki döneme sarkan ihracat olup olmadığı kontrol edilmelidir. Böyle bir durumun söz konusu olması durumunda gerekli düzeltme işlemlerinin yapılması yerinde olacaktır.

• Satışların maliyeti hesaplarındaki tutarların maliyet tablolarından ve diğer ilgili hesaplardan doğru aktarılıp aktarılmadığı kontrol edilmelidir.

• 87.03 grubuna giren (binek otomobilleri ve esas itibariyle insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu taşıtlar (87.02 pozisyonuna girenler hariç) (steyşın vagonlar ve yarış arabaları dahil) taşıtlara ait ödenen motorlu taşıt vergileri kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınmalıdır.

• Dönem içerisinde bağış-yardım olup olmadığı kontrol edilerek belgeleri temin edilmelidir. Kurumlar Vergisi Kanunu ve Gelir Vergisi Kanunu çerçevesinde değerlendirmeler yapılmalıdır. Mevzuatın uygun gördüğü bağış ve yardımlar Kurumlar Vergisi beyannamesinde ve Gelir Vergisi beyannamesinde indirim olarak dikkate alınır.

• Dönem içerisinde sponsorluk anlaşması olup olmadığı sorgulanmalı, sponsorluk harcamaları ilgili mevzuat çerçevesinde kontrol edilmelidir.

• Firmanın Yatırım Teşvik belgesine sahip olup olmadığı ve bu kapsamda harcaması olup olmadığı araştırılmalıdır. İndirimli Kurumlar Vergisi uygulaması söz konusu ise hesaplama tablolarının kontrol edilmesi vergi karşılığı ayrılması için son derece önemlidir.

• Dönem içerisinde nakit sermaye artırımı söz konusu ise Nakdi Sermaye Artışından Kaynaklanan Faiz İndirimi hesaplaması kontrol edilmelidir. Bu hesaplama da vergi karşılığı tutarını etkilemektedir.

• Ar-Ge harcamalarının bulunması durumunda, bilgi ve belgeler temin edilerek kontroller yapılmalıdır.

• Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler için dikkatli bir çalışma yapılmalıdır.

• Dönem içerisinde yansıtma hesapları çalışmış ise bakiyelerinin ilgili ana hesaplarla karşılaştırılarak kontrol edilmesi gerekir.

• Vergi karşılığı çalışması titiz bir şeklide yapılmalıdır. Önceki dönemlerden devir gelen mali zararların olup olmadığı araştırılmalıdır. Vergi affından yararlanıp yararlanmadığı sorgulanmalıdır. Matrah artırımı (kurumlar vergisi, gelir vergisi) söz konusu durumunda geçmiş yıllar mali zararın ½’si indirim konusu yapılamamaktadır. Vergi matrahına ulaşırken, ticari kara ilave edilecekler ile ticari kardan düşülecekler, indirimi yapılacak hususlar dikkatli bir şekilde tespit edilmelidir.

Mizan kontrolü ihmal edilmemesi gereken önemli bir husustur. Burada yakalayamayacağımız bir yanlışlık, direkt olarak mali tabloların doğruluğunu etkileyecektir. Bu durum hem yönetimsel hem mali hem de vergisel sonuçlar doğuracaktır. Yönetimsel sonuçlar firma yönetiminin alacağı kararları, mali sonuçlar kar payı dağıtımını ve vergisel sonuçlar ise vergi matrahının yanlış hesaplanması neden olacaktır. Tablolar yönetime sunulduktan veya vergi beyanları verildikten sonra ortaya çıkacak yanlışlıkları düzeltmek daha sancılı olacaktır.

Necat KOLĞU SMMM ( Baş Denetçi) / Ocak 2020
15 Ocak 2021